Twoim zadaniem jest napisać wypracowanie na poziomie rozszerzonym na jeden spośród dwóch tematów.

Temat 1.

Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim.

Pamiętaj, aby w swojej pracy odwołać się do:

wybranej lektury obowiązkowej,

innych utworów literackich z dwóch różnych epok,

wybranego kontekstu.

Temat 2.

Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. – Maria Wichowa.

Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

Pamiętaj, aby w swojej pracy odwołać się do:

„Małej Apokalipsy” Tadeusza Konwickiego,

innych utworów literackich z dwóch różnych epok,

wybranego kontekstu.

TEMAT 2.

Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. – Maria Wichowa.

Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej.

I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji

Pytanie otwierające:
Czy można w pełni stworzyć coś nowego, skoro literatura chętnie powraca do archetypów i wzorców znanych od starożytności?
Interpretacja fragmentu Wichowej:
– współczesność nie tyle „przerasta” antyk i Biblię, ile twórczo przetwarza ich motywy.
– antyk i Biblia = fundament kultury europejskiej.
Teza problemowa:
Twórcy różnych epok nawiązują do antyku i Biblii, ponieważ te źródła kultury dostarczają ponadczasowych wzorców, które można przetwarzać, reinterpretować i wykorzystywać w diagnozowaniu współczesności.

II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – utwór obowiązkowy – Mała Apokalipsa Konwickiego

Jak utwór nawiązuje do tradycji biblijnej i antycznej?

sam tytuł = nawiązanie do Apokalipsy św. Jana;
wizja upadku moralnego i społecznego = współczesna parafraza apokaliptycznej przepowiedni;
bohater → figura „proroka” ostrzegającego przed zagładą;
antyczne odwołania: motyw wędrówki, rozczarowania światem, sens ofiary;
funkcja tych nawiązań:
– pokazanie totalitaryzmu jako duchowej zagłady,
– rozpoznanie świata PRL-u jako „schyłku cywilizacji”,
– nadanie wydarzeniom wymiaru uniwersalnego i moralnego,
– wzmocnienie dramatyzmu przez odwołania do tekstów znanych wszystkim odbiorcom.

III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – utwór z innej epoki – Antygona Sofoklesa (antyk)

Co czerpiemy z Sofoklesa?

dzieła Sofoklesa stają się źródłem tradycji antycznej;
konflikt prawa boskiego i ludzkiego;
archetyp bohaterki wiernej wartościom;
tragizm grecki jako wzór dla późniejszej literatury;
funkcja:
– stworzenie wzorca postawy etycznej
– model konfliktu jednostki z władzą
– fundament europejskiego myślenia o moralności

Dzięki Antygonie rozumiemy, jak głęboko sięga tradycja antyczna.

IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – utwór z innej epoki – Mistrz i Małgorzata Bułhakowa (XX w.)

Sposoby nawiązania do Biblii:

wątek Poncjusz Piłat – Jeszua Ha-Nocri;
paralela z Ewangelią, ale przetworzona;
reinterpretacja losów Piłata → ukazanie go jako człowieka uwikłanego moralnie;
konfrontacja dobra i zła w wersji nowoczesnej;
funkcje:
– pytanie o wolność i odpowiedzialność,
– Biblia jako kod kulturowy obecny nawet w świecie ateistycznym (ZSRR),
– reinterpretacja postaci biblijnych → aktualizacja ich znaczeń,
– pokazanie ponadczasowości problemów moralnych.

V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst – tradycja antyczna i biblijna jako fundament kultury europejskiej

antyk: filozofia, tragedia, pojęcia dobra i zła, wzory bohatera;
Biblia: archetypy, wartości moralne, język symboli;
literatura nowożytna i współczesna stale prowadzi dialog z antykiem i Biblią;
cytat Wichowej → wskazuje na „nieprzemijalność” wzorców starożytnych;
cel użycia tego kontekstu:
– pokazanie ciągłości kultury,
– wyjaśnienie, dlaczego twórcy nadal korzystają z tych samych motywów,
– uzasadnienie tezy, że przetwarzamy, reinterpretujemy, ale nie „przerosliśmy” starożytnych.

VI. ZAKOŃCZENIE

przeformułowanie tezy;
krótkie odwołanie do trzech analizowanych utworów;
wskazanie uniwersalności antyku i Biblii.

Przykładowe zdanie:

Tradycja antyczna i biblijna jest tak głęboko wpisana w strukturę naszej kultury, że każda epoka — od Sofoklesa po Konwickiego — prowadzi z nią dialog, tworząc nowe znaczenia na fundamencie tego, co najstarsze.

ROZPRAWKA MATURALNA
POZIOM ROZSZERZONY

Kryterium oceny	Omówienie
Określenie problemu	– pytanie retoryczne otwierające: Czy współczesna literatura jest w stanie wyjść poza antyczne i biblijne wzorce, czy jedynie twórczo je przetwarza?; – interpretacja cytatu Marii Wichowej: • fundament kultury europejskiej został stworzony przez antyk i Biblię, • współczesność „nie przerasta” starożytności, lecz ją reinterpretuje, • twórcy powracają do tych źródeł, bo dają one archetypy, wzorce moralne i uniwersalne motywy. – określenie problemu: • różne sposoby odwoływania do tradycji — cytat, motyw, archetyp, parafraza, reinterpretacja, polemika, trawestacja, alegoria. – kontekst kulturowy: • tradycja antyczna i biblijna jako „rdzeń” tożsamości europejskiej; • ich motywy są stale przetwarzane, bo dotyczą wartości uniwersalnych. – teza problemowa: Nawiązania do antyku i Biblii służą nie tylko budowaniu sensów symbolicznych, lecz także diagnozie współczesności, pogłębieniu refleksji moralnej oraz wpisaniu utworu w dialog z kulturą europejską.
Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu	*– stanowisko autora Małej Apokalipsy:* • Konwicki nawiązuje do Apokalipsy św. Jana (tytuł, symbolika, wizja końca świata). • tworzy współczesną apokalipsę polityczną, przetwarzając biblijny schemat na realia PRL-u. • bohater jako figuratywny „prorok” — świadek upadku moralnego. • funkcja: demaskacja totalitaryzmu, podkreślenie schyłkowości epoki, nadanie wydarzeniom wymiaru uniwersalnego i moralnego. – własne stanowisko ucznia – propozycje kierunków: • odwołanie do Biblii nadaje powieści metafizyczną głębię, • reinterpretacja apokalipsy pozwala pokazać degenerację systemu, • antyczne i biblijne tradycje wzmacniają diagnozę współczesnego świata, – podpowiedź zdania do wykorzystania: Uważam, że Konwicki świadomie wykorzystuje tradycję, by uwypuklić dramat człowieka żyjącego w opresyjnym systemie.
Poprawność rzeczowa	Mała Apokalipsa Konwickiego – tytuł biblijny, – wizja upadku, – totalitaryzm PRL, – protagonist jako „świadek–prorok”, – motyw ognia, końca, katastrofy, – alegoryczność. Antygona Sofoklesa jako źródło tradycji – tragedia antyczna, – konflikt prawa boskiego i ludzkiego, – archetyp bohatera moralnego, – wzorzec tragizmu, – antyczne pojęcia: hybris, fatum, katharsis, – fundament kultury europejskiej. Mistrz i Małgorzata Bułhakowa – reinterpretacja wątków biblijnych (Piłat – Jeszua), – dwie przestrzenie: Moskwa XX w. i Judea, – problem wolności i winy, – opowieść biblijna „przepisana” na nowo, – groteska i realizm.
Zamysł kompozycyjny	I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji – interpretacja cytatu, pytanie retoryczne, teza o trwałości tradycji. II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – Mała Apokalipsa – nawiązania biblijne, funkcje symboliczne i polityczne. III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – Antygona – przedstawienie źródła tradycji; archetypy, wzorce, fundamenty europejskiej kultury. IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – Mistrz i Małgorzata – reinterpretacja Biblii; funkcje: filozoficzna, moralna, społeczna. V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst – Biblia i antyk jako fundament; nawiązania jako dialog z tradycją. VI. ZAKOŃCZENIE – synteza trzech przykładów; podkreślenie uniwersalności tradycji.
Styl tekstu	– formalny, bez potoczności; – przydatne zwroty: • nawiązanie do archetypu… • reinterpretacja motywu biblijnego… • autor przetwarza wzorzec antyczny, aby… • funkcja nawiązania polega na… • tradycja kultury europejskiej opiera się na…
Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność językową oraz poprawność zapisu.