Twoim zadaniem jest napisać wypracowanie na poziomie rozszerzonym na jeden spośród dwóch tematów.

Temat 1.

Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.

Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

Temat 2.

Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim.

TEMAT 1.

Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając.

Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat.

I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji

Pytanie otwierające:
Czy literatura może istnieć poza tradycją i wcześniejszymi tekstami?
Nawiązanie do cytatu ze Słownika terminów literackich.
Teza problemowa:
Teksty literackie często naśladują, przekształcają lub reinterpretują wcześniejsze utwory, co nadaje im nowe znaczenia.
Zapowiedź materiału:
– „Antygona w Nowym Jorku” jako przekształcenie mitu;
– inne przykłady relacji między tekstami;
– kontekst kulturowy (mit jako kod cywilizacji).

II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – utwór obowiązkowy

Jak „Antygona w Nowym Jorku” wykorzystuje i przekształca mit Antygony?

Głowacki świadomie odwołuje się do dramatu Sofoklesa;
Anita jako współczesna Antygona (poszukiwanie ciała ukochanego);
tragizm zamieniony w groteskę;
funkcje przetworzenia: aktualizacja, uwspółcześnienie, demitologizacja;
sens: mit działa nadal, ale w nowym społecznym kontekście — wykluczenia i bezdomności.

III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – inne utwory literackie

Wariant A (łatwiejszy) - Antygona Sofoklesa

źródło pierwowzoru;
konflikt prawa boskiego i państwowego;
różnica funkcji: Sofokles – patos, Głowacki – ironia.

Wariant B (ambitniejszy) - Mistrz i Małgorzata Bułhakowa

przetwarzanie Ewangelii i mitu o artyście;
dialog między tekstami jako narzędzie reinterpretacji;
funkcja: odsłonięcie prawdy o systemie i wolności twórcy.

IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – kontekst

mit Antygony jako fundament kultury europejskiej;
trwałość archetypów i toposów;
współczesne przekształcenia mitów (kino, teatr, reportaż, popkultura);
kontekst pozwala pokazać, że relacje między tekstami są naturalnym procesem kultury.

Propozycja zdania przewodniego:
Przekształcenie mitu Antygony uświadamia, że współczesna kultura nadal korzysta z dawnych wzorców, choć nadaje im nowe funkcje.

V. ZAKOŃCZENIE

relacje między tekstami pogłębiają interpretację;
przekształcenia nadają utworom nowe znaczenie;
literatura jest dialogiem z tradycją;
intertekstualność świadczy o ciągłości kultury.

Przykładowy schemat:

przypomnienie, że teksty funkcjonują wśród innych tekstów;
krótkie odwołanie do Głowackiego i Sofoklesa;
zdanie końcowe: mit żyje, dopóki jest reinterpretowany.

ROZPRAWKA MATURALNA
POZIOM ROZSZERZONY

Kryterium oceny	Omówienie
Określenie problemu	– pytanie retoryczne otwierające: Czy możliwe jest stworzenie tekstu całkowicie niezależnego od wcześniejszych dzieł?; – wskazanie, że literatura funkcjonuje jako sieć odniesień między tekstami; – odwołanie do cytatu ze Słownika terminów literackich – idee naśladowania i przekształcania; – podpowiedź: można wspomnieć o tym, że każdy tekst wchodzi w dialog z tradycją, motywami, archetypami; – umieszczenie problemu w kontekście kulturowym: mit Antygony jako jeden z najtrwalszych wzorców europejskiej tożsamości; – podpowiedź: uczeń może wprowadzić różne formy relacji między tekstami – nawiązanie, parafraza, reinterpretacja, przetworzenie, polemika; – sugestia zdania łączącego: Utwory literackie często przekształcają wcześniejsze wzorce, nadając im nowe znaczenia i funkcje w zależności od epoki i kontekstu społecznego.
Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu	– stanowisko autora Antygony w Nowym Jorku: mit zostaje uwspółcześniony, zdeheroizowany, przeniesiony w realia bezdomnych i wykluczonych; – ocena autora: wskazuje na rozpad wspólnoty, brak etosu, zastąpienie tragizmu groteską; – podpowiedź dla ucznia: można ocenić, że takie przekształcenie uświadamia współczesnemu odbiorcy, że archetypy nadal działają, lecz w innych formach; – własne stanowisko ucznia – propozycje kierunków: • relacje między tekstami mogą aktualizować dawne mity • przekształcenia tekstów pozwalają zrozumieć współczesnego człowieka • dialog między tekstami pogłębia interpretację – podpowiedź zdania do wykorzystania: Uważam, że przekształcanie istniejących wzorców literackich pozwala ukazać uniwersalne problemy w nowej perspektywie.
Poprawność rzeczowa	– Sofokles „Antygona” – konflikt prawa boskiego i ludzkiego – mit Teb, postacie: Antygona, Ismena, Kreon, Hajmon – Janusz Głowacki „Antygona w Nowym Jorku” – bohaterowie: Anita, Sasza, Pchełka – miejsce akcji: Tompkins Square Park, Nowy Jork – konwencje: trawestacja, groteska, parodia, uwspółcześnienie mitu – funkcja intertekstualności: ironizacja, ukazanie wykluczenia społecznego – Bułhakow – „Mistrz i Małgorzata” – przetwarzanie Ewangelii i mitu o artyście – Sofokles kontra Głowacki – od tragedii do dramatu społecznego – pojęcia przydatne w pracy: intertekstualność, aluzja literacka, mit kulturowy, reinterpretacja – kontekst: współczesność, migracja, kryzys wartości, bezdomność
Zamysł kompozycyjny	I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – utwór obowiązkowy III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – inne utwory literackie IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – kontekst V. ZAKOŃCZENIE
Styl tekstu	– styl formalny – unikanie potoczności i emocjonalizmu – przydatne zwroty: • jak wskazuje relacja między tekstami… • motyw zostaje przekształcony tak, aby… • współczesna reinterpretacja uwidacznia… • funkcja intertekstualna polega na… • odczytanie nawiązuje do tradycji, lecz ją przełamuje…
Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność językową oraz poprawność zapisu.