Twoim zadaniem jest napisać wypracowanie na poziomie rozszerzonym na jeden spośród dwóch tematów. Pamiętaj, aby uwzględnić wszystkie wytyczne znajdujące się w poleceniu.

Temat 1.
Określ, jaki problem podejmuje Anna Martuszewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury.

Temat 2.
Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów:
• Życie na poczekaniu, Wisława Szymborska;
• Marionetki, Cyprian Kamil Norwid.

TEMAT 1.

Określ, jaki problem podejmuje Anna Martuszewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury.

I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji

Pytanie otwierające

Czy brak słów w literaturze oznacza brak sensu, czy przeciwnie – może stać się nośnikiem szczególnie ważnych znaczeń?

Określenie problemu

Anna Martuszewska podejmuje problem milczenia i przemilczenia jako istotnych kategorii literackich, analizując ich rolę w budowaniu znaczeń, kompozycji utworu oraz relacji z odbiorcą.

Teza problemowa

Autorka dowodzi, że milczenie w literaturze nie jest pustką ani brakiem treści, lecz świadomym zabiegiem artystycznym, który uruchamia proces interpretacji i współtworzy sens dzieła. Z tym stanowiskiem można się zgodzić, ponieważ liczne teksty kultury pokazują, że przemilczenie często mówi więcej niż bezpośrednie nazwanie.

II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – tekst Anny Martuszewskiej

Jaki problem podejmuje autorka?

Martuszewska analizuje różnorodne formy milczenia i przemilczenia w literaturze oraz ich funkcje kompozycyjne i semantyczne.

Najważniejsze tezy tekstu:

milczenie jest obecne w literaturze od jej początków,
figury retoryczne (praeteritio, aposiopesis) przenoszą milczenie na poziom narracji i kompozycji,
przemilczenia sygnalizowane w tekście kierują uwagę odbiorcy na to, co niewypowiedziane,
luki informacyjne aktywizują czytelnika, zmuszając go do rekonstruowania sensu,
mowa ezopowa stanowi przykład wymuszonego milczenia, związanego z kontekstem historycznym.

Wniosek cząstkowy

Zdaniem Martuszewskiej milczenie w literaturze pełni funkcję znaku, który nie znosi sensu, lecz go przesuwa i pogłębia.

III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – tekst kultury: Dziady cz. III Mickiewicza

Jak utwór realizuje tezy Martuszewskiej?

w dramacie obecne są liczne przemilczenia dotyczące losów bohaterów i skali represji,
scena więzienna zawiera wiele niedopowiedzeń, które oddają grozę sytuacji,
milczenie bohaterów bywa wymuszone przez system polityczny.

Funkcja milczenia:

potęguje dramatyzm,
oddaje doświadczenie zniewolenia,
uruchamia kontekst historyczny i narodowy.

Wniosek

Dziady cz. III potwierdzają tezę Martuszewskiej, że milczenie jest nośnikiem znaczeń, zwłaszcza w warunkach cenzury i represji.

IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – tekst kultury: liryka miłosna Jana Kochanowskiego

Fraszka Do Anny Jana Kochanowskiego:

podmiot liryczny doświadcza silnego uczucia,
emocje są tak intensywne, że brakuje słów, by je wyrazić,
milczenie i niedopowiedzenie sygnalizują głębię przeżyć.

Związek z tezami Martuszewskiej:

Autorka słusznie wskazuje, że w liryce milczenie często jest tematem samym w sobie, a nie jedynie brakiem wypowiedzi.

V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst historyczno-polityczny

Kontekst mowy ezopowej

w okresie zaborów i cenzury milczenie było narzędziem przetrwania przekazu,
literatura pozytywistyczna często posługiwała się aluzją i niedopowiedzeniem,
odbiorca musiał aktywnie „dopowiadać” sens.

Funkcja kontekstu:

Kontekst potwierdza, że milczenie bywa wymuszoną strategią komunikacyjną, ale jednocześnie wzmacnia siłę przekazu.

VI. ZAKOŃCZENIE

Synteza

Anna Martuszewska trafnie ukazuje milczenie jako istotną kategorię literacką, mającą wpływ na kompozycję, sens i odbiór dzieła.

Wniosek końcowy

Milczenie w literaturze nie oznacza pustki – przeciwnie, staje się przestrzenią znaczeń, w której czytelnik odnajduje sens, emocje i kontekst historyczny.

ROZPRAWKA MATURALNA
POZIOM ROZSZERZONY

Kryterium oceny	Omówienie
Określenie problemu	Rola milczenia i przemilczenia jako zabiegów kompozycyjnych i semantycznych w literaturze.
Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu	Zgadzam się ze stanowiskiem Anny Martuszewskiej, że milczenie w literaturze jest świadomym zabiegiem artystycznym, który współtworzy sens dzieła. Uzasadnienie: – analiza tekstu Martuszewskiej (milczenie jako znak), – Dziady cz. III – milczenie wymuszone politycznie, – liryka – milczenie jako wyraz emocji,– kontekst mowy ezopowej.
Poprawność rzeczowa	Tekst Martuszewskiej: – milczenie i przemilczenie jako zabiegi kompozycyjne, a nie brak treści, – praeteritio – zapowiedź przemilczenia, która paradoksalnie zwraca uwagę na temat, – aposiopesis – urwanie wypowiedzi motywowane emocją, – luka informacyjna – świadome pominięcie elementów biografii lub wydarzeń, – mowa ezopowa – forma przemilczenia wymuszonego historycznie (cenzura). Dziady cz. III Mickiewicza: – milczenie jako skutek represji politycznych (więzienie, zesłania), – nie wszystko zostaje nazwane wprost, a groza sytuacji jest sugerowana, – przemilczenia jako środek potęgujący dramatyzm, – milczenie pełni funkcję znaczącą i uruchamia kontekst historyczny. Do Anny Kochanowskiego: – przemilczenie jako efekt intensywności emocji, – milczenie staje się formą ekspresji emocjonalnej, a nie pustką semantyczną. Mowa ezopowa: – połączenie mowy ezopowej z historycznymi ograniczeniami wolności słowa, – wskazanie, że milczenie bywa wymuszone, a nie tylko estetyczne, – podkreślenie roli odbiorcy w „dopowiadaniu” sensu.
Zamysł kompozycyjny	1. Wstęp – problem + teza. 2. Analiza tekstu Martuszewskiej. 3. Tekst kultury 1. 4. Tekst kultury 2. 5. Kontekst. 6. Zakończenie.
Styl tekstu	– język formalny – zdania złożone – precyzyjne słownictwo – spójność i logiczna argumentacja
Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność językową orazpoprawność zapisu.