Twoim zadaniem jest napisać wypracowanie na poziomie rozszerzonym na jeden spośród dwóch tematów.

Temat 1.

Aluzja literacka i jej rola w utworze literackim.

Temat 2.

Głos pokolenia literackiego i różne sposoby wyrażania tego głosu w utworach literackich.

TEMAT 1.

Głos pokolenia literackiego i różne sposoby wyrażania tego głosu w utworach literackich.

I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji

Pytanie otwierające:
Czy literatura potrafi przemawiać w imieniu całej generacji?
Teza problemowa:
Literatura wielokrotnie staje się głosem pokolenia, a różnorodność sposobów wyrażania tego głosu zależy od epoki, doświadczeń zbiorowych i formy artystycznej.
wskazanie, że dzieła mogą wyrażać doświadczenia wspólne dla określonego pokolenia
podpowiedź: głos pokolenia przybiera różne formy — bunt, świadectwo, diagnozę, rozczarowanie
zapowiedź analizy trzech utworów z różnych epok

II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – utwór obowiązkowy

Tadeusz Borowski Proszę państwa do gazu – głos pokolenia wojny i doświadczenia obozowego:

narrator–świadek mówiący w imieniu generacji naznaczonej traumą;
rzeczowy, chłodny język jako sprzeciw wobec patosu i heroizmu;
pokolenie Kolumbów — zderzenie młodości z doświadczeniem śmierci;
funkcja: odsłonięcie prawdy o dehumanizacji;
wskazówka: można odwołać się do kategorii „świadectwa”.

III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – inny utwór z wcześniejszej epoki

Adam Mickiewicz Dziady cz. III – głos pokolenia walczącego o wolność narodową:

generacja młodych Polaków pod zaborami;
Konrad jako reprezentant zbiorowego cierpienia;
martyrologia i mesjanizm jako forma pokoleniowej ekspresji;
funkcja: literatura jako duchowy przewodnik narodu;
kontrast z Borowskim: emocjonalność a chłód.

IV AKAPIT ANALITYCZNY 3. – inny utwór z wcześniejszej epoki

Stanisław Wyspiański Wesele – głos pokolenia przełomu, rozczarowania i krytycznej autoanalizy:

pokolenie niezdolne do czynu;
rozłam społeczny: inteligencja – chłopi;
ironia i symbol jako forma przekazu;
funkcja: diagnoza narodowego marazmu;
zestawienie z poprzednimi: od patriotycznego entuzjazmu do rozczarowania.

V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst

każde pokolenie formuje się pod wpływem wydarzeń epoki;
romantyzm – niewola;
Młoda Polska – oczekiwanie i stagnacja;
XX wiek – wojna i totalitaryzm;
funkcja kontekstu: pokazanie zależności między historią a literaturą.

Propozycja zdania przewodniego:
Literatura ujawnia, że doświadczenia wspólnotowe kształtują świadomość pokoleń i sposób, w jaki mówią o sobie.

VI. ZAKOŃCZENIE

głos pokolenia zmienia formy, ale pełni podobne funkcje
literatura dokumentuje, diagnozuje i protestuje
kolejne epoki dzielą różne języki, ale jedną potrzebę — wyrażenia zbiorowego doświadczenia

Propozycja zdania końcowego:

Pokolenia mijają, lecz literatura nie przestaje być ich głosem — czasem heroicznym, czasem gorzkim, ale zawsze znaczącym.

ROZPRAWKA MATURALNA
POZIOM ROZSZERZONY

Kryterium oceny	Omówienie
Określenie problemu	– pytanie retoryczne: *Czy literatura może przemawiać głosem całego pokolenia?* – wskazanie problemu: twórcy reprezentują doświadczenia swojej generacji – podpowiedź: „głos pokolenia” może oznaczać emocje, sprzeciw, wartości, przeżycia historyczne – umiejscowienie w kontekście epokowym: różne epoki → różne sposoby wyrażania zbiorowych doświadczeń – odniesienie do literatury jako świadectwa czasu – możliwe sformułowanie tezy problemowej: *Utwory literackie mogą być wyrazem świadomości pokolenia i przyjmować różne formy — od buntu, przez świadectwo, po diagnozę kultury.*
Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu	Stanowisko autora wybranego utworu obowiązkowego Propozycja utworu obowiązkowego: Tadeusz Borowski Proszę państwa do gazu – świadectwo pokolenia doświadczonego wojną i obozem – ton: chłodny, pozbawiony patosu – sprzeciw wobec tradycyjnego heroizmu – głos pokolenia mówiący o dehumanizacji – podpowiedź: można ocenić, że autor obnaża iluzje o człowieczeństwie Własne stanowisko Ucznia - kierunki – literatura wyraża doświadczenie epoki i ludzi w niej żyjących – głos pokolenia może być manifestem, oskarżeniem lub wołaniem o pamięć – odmienne epoki → odmienne formy wypowiedzi
Poprawność rzeczowa	Utwór obowiązkowy – Borowski Proszę państwa do gazu – pokolenie wojny / pokolenie Kolumbów – obóz koncentracyjny – narrator–świadek – odczłowieczenie – pesymizm – forma opowiadania–raportu Inne utwory z dwóch epok Epoka I (romantyzm) – Mickiewicz Dziady cz. III – głos narodu pod zaborami – martyrologia – mesjanizm – bunt Epoka II (Młoda Polska) – Wyspiański Wesele – diagnoza społeczeństwa – rozczarowanie pokoleniem niezdolnym do czynu – ironia i symbol Epoka III (dwudziestolecie międzywojenne) – Gombrowicz Ferdydurke – głos pokolenia przeciw formie i presji społecznej – kryzys tożsamości – groteska
Zamysł kompozycyjny	I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – utwór obowiązkowy - Borowski III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. –utwór z innej epoki (np. romantyzm) IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – drugi utwór z kolejnej epoki (np. Młoda Polska) V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst VI. ZAKOŃCZENIE
Styl tekstu	– styl formalny – unikanie potoczności i emocjonalizmu – przydatne określenia: • głos pokolenia • nośnik doświadczeń zbiorowych • świadectwo epoki • perspektywa generacyjna • literacka diagnoza czasu • pokoleniowa tożsamość
Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność językową oraz poprawność zapisu.