Twoim zadaniem jest napisać wypracowanie na poziomie rozszerzonym na jeden spośród dwóch tematów. Pamiętaj, aby uwzględnić wszystkie wytyczne znajdujące się w poleceniu.

Temat 1.
Określ, jaki problem podejmuje Bogumiła Kaniewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury.

Temat 2.
Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów:
• Godzina tworzenia, Kazimierz Przerwa-Tetmajer;
• [Próbowałem sobie przypomnieć…], Tadeusz Różewicz.

TEMAT 1.
Określ, jaki problem podejmuje Bogumiła Kaniewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury.

I. WSTĘP – wprowadzenie problemu, propozycja konstrukcji

Pytanie otwierające:

Czy literatura może być wiarygodnym świadectwem historii, skoro zawsze przetwarza rzeczywistość za pomocą środków artystycznych?

Określenie problemu:

Bogumiła Kaniewska podejmuje problem relacji między historią a literaturą, zastanawiając się, w jaki sposób doświadczenie historyczne zostaje zapisane w dziele literackim i czy taki zapis może mieć wartość poznawczą.

Teza problemowa:

Autorka dowodzi, że literatura – mimo swojej estetyzacji i subiektywności – stanowi ważne źródło wiedzy o przeszłości, ponieważ przetwarza doświadczenie historyczne w indywidualną, znaczącą opowieść. Z takim stanowiskiem można się zgodzić, ponieważ dzieła literackie dokumentują nie fakty, lecz świadomość epoki i doświadczenie jednostki.

II. AKAPIT ANALITYCZNY 1. – tekst Bogumiły Kaniewskiej

Jaki problem podejmuje autorka?

Kaniewska analizuje proces mediatyzacji doświadczenia historycznego, czyli przekładania historii na język literatury.

Najważniejsze tezy tekstu:

• każde dzieło literackie powstaje z „materii historycznej” i odbija świadomość epoki,
• literatura nie jest prostym zapisem faktów, lecz przetworzoną wizją historii,
• estetyzacja (metafora, groteska, deformacja) nie odbiera dziełu wartości dokumentu,
• literatura zapisuje pamięć indywidualną, która pozostaje w relacji z pamięcią zbiorową.

Wniosek cząstkowy:

Zdaniem Kaniewskiej literatura mówi o historii „po swojemu”, ale właśnie dzięki temu odsłania prawdę o mentalności, lękach i doświadczeniach ludzi danego czasu.

III. AKAPIT ANALITYCZNY 2. – tekst kultury: Inny Świat Herlinga-Grudzińskiego

Jak utwór realizuje tezę Kaniewskiej?

• Inny świat jest zapisem doświadczenia łagru – indywidualnego świadectwa, nie suchego dokumentu,
• autor łączy relację faktograficzną z refleksją moralną i filozoficzną,
• historia zostaje ukazana poprzez los jednostki.

Funkcja literackiego zapisu historii:

• odsłonięcie mechanizmów zniewolenia,
• ukazanie granic człowieczeństwa,
• utrwalenie pamięci o doświadczeniu totalitaryzmu.

Wniosek:

Utwór Herlinga-Grudzińskiego potwierdza pogląd Kaniewskiej: literatura nie tylko dokumentuje historię, ale nadaje jej sens egzystencjalny.

IV. AKAPIT ANALITYCZNY 3. – tekst kultury: „Sanatorium Pod Klepsydrą” B. Schulza

Jak estetyzacja wpływa na zapis historii?

• Schulz stosuje metaforę, mitologizację i oniryzm,
• historia żydowskiego miasteczka nie jest opowiedziana wprost,
• deformacja artystyczna staje się nośnikiem prawdy o świecie, który znika.

Związek z tezami Kaniewskiej:

• utwór jest „jednostkową opowieścią o historii”,
• subiektywność i estetyzacja nie unieważniają wartości poznawczej,
• literatura staje się enklawą pamięci indywidualnej.

V. AKAPIT ANALITYCZNY 4. – kontekst historycznoliteracki

XX wiek – kryzys wiary w obiektywną historię

• doświadczenia wojen i totalitaryzmów podważyły zaufanie do „wielkich narracji”,
• literatura coraz częściej skupia się na jednostkowym doświadczeniu,
• rozwój reportażu literackiego, prozy wspomnieniowej, groteski i metafory.

Funkcja kontekstu:

Uzasadnia on tezę Kaniewskiej, że literatura i historia pozostają w dialogu, a nie w relacji prostego odzwierciedlenia.

VI. ZAKOŃCZENIE

Synteza:

Bogumiła Kaniewska trafnie wskazuje, że literatura – choć zawsze przetwarza doświadczenie historyczne – nie traci przez to wartości poznawczej.

Wniosek końcowy:

Literacki zapis historii nie jest jej zniekształceniem, lecz inną formą prawdy: prawdy o człowieku, jego pamięci i sposobie przeżywania świata.