TEMAT 1.

Zastanów się, jaką rolę może pełnić tradycja w życiu człowieka. Sformułuj własne stanowisko i uzasadnij je, odwołując się do wskazanego fragmentu Pan Tadeusz, całego utworu Adama Mickiewicza oraz innego wybranego tekstu kultury.

WSTĘP

Akapit 1.

– Rozpocznij od uogólnienia: czym jest tradycja i dlaczego to pojęcie wciąż powraca w refleksji o człowieku.

– Zastanów się, czy tradycja:

porządkuje świat,
buduje tożsamość,
łączy ludzi ponad podziałami pokoleniowymi.

– Możesz użyć pytania retorycznego, np.:
Czy tradycja jest jedynie reliktem przeszłości, czy raczej żywą wartością, która kształtuje postawy i wybory człowieka?

– Zasygnalizuj, że odpowiedzi na to pytanie dostarczają teksty kultury, w tym epopeja narodowa Mickiewicza.

ROZWINIĘCIE

Akapit 2. – fragment Pana Tadeusza

– Zwróć uwagę na opis uczty i obrzędowości, której strażnikiem jest Wojski.

– Zastanów się:

co oznacza dokładnie przestrzegany ceremoniał,
dlaczego każda osoba ma wyznaczone miejsce,
jaką funkcję pełni tradycja w porządkowaniu wspólnoty.

Podpowiedź interpretacyjna: tradycja → ład, hierarchia, wspólnota, pamięć historyczna.

Akapit 3. – cały utwór Adama Mickiewicza

– Odwołaj się do obrazu dawnej Polski jako świata utraconego, idealizowanego.

– Zastanów się:

dlaczego Mickiewicz tak szczegółowo opisuje zwyczaje szlacheckie,
jaką rolę pełni tradycja w podtrzymywaniu tożsamości narodowej na emigracji.

– Możesz podkreślić, że tradycja:

daje poczucie ciągłości,
chroni przed zapomnieniem,
staje się formą oporu wobec przemijania i obcych wpływów („moda nowa”).

Akapit 4. – wybrany tekst kultury

– Odwołaj się do innego tekstu kultury, np. Chłopów Reymonta.

– Zwróć uwagę na:

obrzędy religijne i ludowe,
rytm życia wyznaczany przez tradycję,
podporządkowanie jednostki zbiorowości.

– Zastanów się, czy tradycja:

daje bezpieczeństwo,
czy może ograniczać wolność jednostki.

ZAKOŃCZENIE

Akapit 5. – wskazówki

– Powtórz swoje stanowisko innymi słowami.

– W skrócie podsumuj:

jaką rolę pełni tradycja w Panu Tadeuszu,
jak funkcjonuje w innym tekście kultury.

– Możesz zakończyć refleksją, że tradycja – choć zakorzeniona w przeszłości – nadal wpływa na współczesnego człowieka.

ROZPRAWKA MATURALNA
POZIOM PODSTAWOWY

Kryterium oceny	Omówienie
Sformułowanie stanowiska wobec problemu omówionego w poleceniu	Tradycja jest dla człowieka istotną wartością, która buduje jego tożsamość i poczucie wspólnoty.
Uzasadnienie stanowiska	Rozprawka z tezą – tradycja porządkuje życie społeczne (uczta i ceremoniał u Sędziego), – tradycja podtrzymuje pamięć narodową (idealizacja dawnej Polski w epopei), – tradycja łączy jednostkę ze wspólnotą (obyczaje i obrzędy w Chłopach).
Poprawność rzeczowa	– Wojski – strażnik obyczaju – uczta – symbol wspólnoty i ładu – Adam Mickiewicz – emigracja, tęsknota za ojczyzną – obrzędowość ludowa – Reymont
Zamysł kompozycyjny	Akapit 1. – wstęp Akapit 2. – argument 1 (fragment Pana Tadeusza) Akapit 3. – argument 2 (cały utwór) Akapit 4. – argument 3 (inny tekst kultury) Akapit 5. – zakończenie
Styl tekstu	– styl formalny – brak potocyzmów – język argumentacyjny – spójność i logiczne przejścia między akapitami
Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność rzeczową, poprawność językową oraz poprawność zapisu, a także spójność lokalną.