| Argumenty wykorzystane przez Chmielowskiego w tekście „Utylitaryzm w literaturze” | Opis argumentów |
| „Niezgrabność, roztargnienie, zamyślenie, pochmurna melancholia lub bachusowa wesołość, brak pojęcia praktycznych stron życia, a stąd niezaradność w interesach materialnych, pewna miękkość charakteru, przemieniająca się niekiedy w mazgajstwo, pewna lekkość usposobienia, brak stałych przekonań i zasad; to były główniejsze wady czy zalety – stosowanie do sposobu zapatrywania się osób oceniających – jakie dostrzec można było w dotychczasowych przedstawicielach piękna”. | – opis działań i cech dotychczasowych artystów;– krytyka w nawiązaniu do założeń pozytywizmu i utylitaryzmu;– etykietowanie;– argument niemerytoryczny; |
| „Każdy człowiek danego społeczeństwa powinien przyczyniać się, o ile siły mu starczą, do jego dobra; powinien być użytecznym. Im kto wyższy zajmuje lub chce zająć stopień na skali społecznego znaczenia, tym zakres użyteczności jego szerszymi promieniami zakreślać musi. Kto zaś pragnie zostać przewodnikiem innych, niosącym pochodnię oświaty, ten powinien tych innych przekonać, że zdoła im zapewnić jak najobfitszy zapas użyteczności”. | – korzystne działanie każdej jednostki na rzecz dobra społeczeństwa;– jeśli artyści chcą zajmować istotne miejsce w społeczeństwie, to ich twórczość musi być użyteczna;– odwrócenie argumentu;– argument merytoryczny; |
| „[…], artyści i literaci powinni być obywatelami jak wszyscy inni, tj. znać wszystkie cele, do których społeczeństwo zdąża, przejąć się obowiązkami, jakie ono wkłada, i zgodnie dopiero z tymi celami i z tymi obowiązkami pomysły swoje w utworach urzeczywistniać”. | – zarzucenie dotychczasowym artystom braku zainteresowania codziennością;– artysta powinien być zwykłym obywatelem;– metoda twierdzeń relatywnych;– argument merytoryczny; |
| „[…] każdy pisarz powinien żyć życiem ogólnym, a nie swoimi osobistymi przypadkami i awanturami; że potrzeba nie tylko czuć, ale i rozumieć wszystkie potrzeby, jakie w danym czasie w społeczeństwie powstają; że poza miłosną sferą życia, którą zazwyczaj poeci i powieściopisarze za temat utworów swoich obierają, istnieje sfera cierpień i smutków przewyższających stokrotnie zawody erotyczne; że wymagania czasu, zrozumienie jego ducha nie dadzą się ułowić wśród bezczynnego marzenia, w którym zostawia się swobodny polot wszystkim myślom i wyrażeniom, nie przebierając w nich wcale, nie kategoryzując ich”. | – zestawienie tego, na czym skupiali się artyści z tym, na czym powinni się skupiać;– odwrócenie argumentu; |
| „Tymczasem poeci wyrzekają na twarde warunki rzeczywistości, z którymi w wiecznej żyją niezgodzie, a my im przyklaskujemy i pochwalamy, dla pięknego wiersza, wszystkie te kaprysy, te chorobliwe objawy, które w innych ludziach surowo byśmy potępili. Dziwna logika!” | – opis dotychczasowych artystów;– wskazanie na ich egoizm;– posługiwanie się argumentami od peso nam (do osoby);– argument niemerytoryczny; |
| „Życie nasze nie jest rajem, to prawda; ale wszyscy je znosimy, starając się zapobiec nadużyciom, zaprowadzić ulepszenia, zreformować zastarzałe instytucje. Zamienić utyskiwania na pożyteczną działalność; a potem pozwalamy swobodnie kwilić jak niemowlętom, niewiedzącym, co zrobić ze swą ręką!”; | – wskazanie na uprzywilejowaną pozycję dotychczasowych artystów;– krytyka takiego stanowiska;– teza – antyteza;– argument niemerytoryczny; |
| „Bądźcie ludźmi takimi, jak my jesteśmy; nie żądajcie dla siebie przywilejów; boście przecież ucywilizowani”. | – apel do dotychczasowych artystów o zmianę ich zachowania;– posługiwanie się argumentami ad auditorem (do słuchaczy);– argument niemerytoryczny; |
W przytoczonych argumentach, których używa Chmielewski w swoim tekście, można odnaleźć cechy charakterystyczne dla konkretnych użytych chwytów erystycznych. Należy je nazwać i opisać.