Zadanie 13. - strona 4
Zadanie
Rozwiązanie
Wyjaśnienie: Paradoks ten polega na tym, że człowiek nie może istnieć poza formą. Potrzebuje jej, by móc się określić, funkcjonować w społeczeństwie i być rozpoznawalnym dla innych, a jednocześnie każda forma jest dla niego ograniczeniem, ponieważ narzuca mu sztywną, zewnętrzną „gębę”, niezgodną z jego wewnętrznym, niedookreślonym „ja”.
Sytuacja: Ilustracją tego jest sytuacja głównego bohatera, trzydziestoletniego Józia Kowalskiego, który za sprawą profesora Pimki zostaje „ufetyszyzowany” w formę siedemnastoletniego gimnazjalisty i wbrew swojej woli trafia z powrotem do szkoły. Mimo wewnętrznego oporu i świadomości absurdalności tej sytuacji, Józio ulega narzuconej formie „ucznia” – zaczyna zachowywać się jak przestraszony gimnazjalista wobec nauczyciela.
Wyjaśnienie
W „Ferdydurke” Witold Gombrowicz pokazuje, że człowiek nie może całkowicie uwolnić się od formy. Inni ludzie nieustannie przypisują mu określone role, cechy i sposoby zachowania. Jednocześnie człowiek chce zachować własną indywidualność i nie chce być sprowadzony do jednej, narzuconej mu roli.
- Forma – w świecie Gombrowicza sposób, w jaki człowiek zostaje określony i „ustawiony” przez innych ludzi oraz społeczeństwo. Może to być np. forma ucznia, nauczyciela, dojrzałego człowieka, inteligenta czy „nowoczesnej” kobiety.
- „Gęba” – określenie przypisanej człowiekowi zewnętrznej tożsamości lub roli, którą narzucają mu inni. Człowiek zostaje „zamknięty” w określonym obrazie samego siebie, niezależnie od tego, kim naprawdę chciałby być.
- Upupianie – narzucanie człowiekowi niedojrzałości, infantylnej roli i określonego sposobu zachowania. W „Ferdydurke” szczególnie wyraźnie doświadcza tego Józio, który jako dorosły mężczyzna zostaje potraktowany jak dziecko i uczeń.