Polscy nauczyciele wyrażali swój sprzeciw wobec władz Królestwa Kongresowego, mówiąc na lekcjach po polsku oraz ucząc polskiej historii i literatury.
Wiesz już, że zaborcy chcieli, żeby Polacy zapomnieli o swojej tożsamości narodowej. Byli jednak nauczyciele, którzy sprzeciwiali się rusyfikacji szkół i na swoich lekcjach mówi po polsku oraz uczyli historii Polski.
Klęska powstania styczniowego oraz represje, którymi zostało ogarnięte Królestwo Kongresowe, nie ugasiły woli Polaków do stawiania oporu zaborcy. Powstało tajne nauczanie (tajne komplety), w ramach którego nauczyciele prowadzili poza szkołą nielegalne zajęcia z literatury i historii Polski. Na tajnym Uniwersytecie Latającym, założonym z inicjatywy Jadwigi Szczawińskiej, kobiety mogły kontynuować swoją edukację po ukończeniu pensji. W XIX wieku w większości krajów europejskich kobiety nie miały równego dostępu do wyższej edukacji – nie mogły razem z mężczyznami iść na studia.