Rządy Stefana Batorego trwały od 1576 r. aż do jego śmierci w 1586 r. Władca rządził Rzeczpospolitą wraz z grupą dostojników, swoich zwolenników i przeciwników (pozyskiwanych dzięki nominacjom). Jego prawą ręką był Jan Zamoyski. Batory był wielkim wodzem, który postawił sobie za główny cel odzyskanie z rąk Rosji wschodnich Inflant i ziem utraconych przez Litwę. Dzięki wsparciu szlachty (obiecał jej reformę sądownictwa, dlatego zgodziła się na podatki finansujące działania wojenne) zorganizował nowoczesną armię, co poskutkowało zdobyciem Połocka, Wielkich Łuków i Pskowa, należących do wroga. Utrata ziem oraz jednoczesne najazdy Szwecji i Tatarów na Rosję, doprowadziły do zakończenia polsko-rosyjskiej wojny. W wyniku podpisanego w 1582 r. w Jamie Zapolskim rozejmu, Rosja opuściła Inflanty i zwróciła Litwie ziemię połocką.
W polityce wewnętrznej dzięki naciskom szlachty władca wprowadził najwyższą odwoławczą instytucję sądową wybieraną przez szlachtę. Powołał Trybunał Koronny, a następnie Trybunał Litewski, których członkowie byli wybierani przez kanoników i szlachtę na sejmikach. Ruch ten sprawił, że władza sądownicza króla została ograniczona. Od tej pory, podczas sądu sejmowego, podejmował decyzje tylko w najważniejszych sprawach, takich jak: zdrada państwa, obraza króla czy sprawy skarbowe.
