Okres odwilży nastąpił po śmierci Stalina i polegał m.in. na ograniczeniu terroru, wprowadzeniu reform, wypuszczeniu części więźniów politycznych. Postalinowska odwilż nie oznaczała jednak uniezależnienia się krajów Europy Środkowo-Wschodniej od ZSRS.
Od 1953 roku rozpoczął się na Węgrzech stopniowy proces destalinizacji. Na czele partii stanął reformator Imre Nagy, odwołany w 1955 r. Po wydarzeniach w Polsce 23 października 1956 r. zorganizowano w Budapeszcie demonstrację na znak solidarności przerodziła się w walki uliczne i zamieszki. Skutkiem tych wydarzeń było ponowne prowadzenie rządu przez Nagyego, co oczywiście zaniepokoiło miejscowych komunistów, w których śmierć poniosło około 3000 osób, 30 października 1956 r zapadła decyzja o wycofaniu Armii Czerwonej ze stolicy Węgier. ZSRS wydał deklarację uznającą prawo do samostanowienia narodów i wyraził gotowość do sojuszu z Węgrami. Stojący na czele rządy Nagy wydał oświadczenie o wystąpieniu Węgier z Układu Warszawskiego, usunął z rządu komunistów i przekształcił partię w Węgierską Socjalistyczną Partię Pracy. Następnym krokiem Nagyego było programowanie neutralności Węgier.
Zmiany związane z destabilizacją systemu dotarły do Czechosłowacji dopiero w 1967 roku. nastąpiło wówczas ożywienie polityczne którego przejawem były postulaty zmiany konstytucji na zachód i zniesienia cenzury. W ich wyniku w styczniu 1968 r na czele KPCz stanął Aleksander Dubček, znany zwolennik reform i współpracy z Austrią i RFN. Na skutek tak radykalnych zmian w marcu przywódcy państw Układu Warszawskiego rozpoczęli przygotowania do interwencji, planując manewry wojsk wokół granicy z Czechosłowacją. 20/21 sierpnia 1968 roku wojska Układu Warszawskiego wkroczyły do Czechosłowacji.
