Temat 1. Wpływ pracy na człowieka i na otaczającą go rzeczywistość.
WSTĘP
Problem do rozważenia:
Propozycja zapisu akapitu:
Praca jest jednym z najważniejszych doświadczeń w życiu człowieka. Może kształtować charakter, rozwijać odpowiedzialność, uczyć wytrwałości i dawać poczucie sensu, ale może także prowadzić do zmęczenia, podporządkowania lub utraty własnych marzeń. Literatura często pokazuje, że praca wpływa nie tylko na jednostkę, lecz także na rzeczywistość społeczną, ponieważ dzięki wysiłkowi człowieka zmienia się świat wokół niego. Uważam, że praca ma ogromny wpływ na człowieka i jego otoczenie, ponieważ może stać się sposobem samorealizacji, służby innym oraz budowania lepszej wspólnoty. Potwierdzają to liczne przykłady literackie, między innymi powieść Bolesława Prusa „Lalka”, powieść Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”, a także kontekst pozytywistycznej idei pracy organicznej.
ROZWINIĘCIE
Lektura obowiązkowa: „Lalka” Bolesława Prusa
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu
Przykładem potwierdzającym tę tezę jest powieść Bolesława Prusa „Lalka”. Stanisław Wokulski dzięki pracy, przedsiębiorczości i wytrwałości osiąga awans społeczny oraz majątkowy. Bohater zaczyna jako ubogi subiekt, ale dzięki zdolnościom, odwadze i zaangażowaniu staje się właścicielem sklepu oraz człowiekiem zamożnym. Praca wpływa na niego w sposób bardzo wyraźny: uczy go samodzielności, konsekwencji i odpowiedzialności. Wokulski nie traktuje jednak pracy wyłącznie jako sposobu zdobycia pieniędzy. Jego działalność ma również wymiar społeczny. Bohater pomaga ubogim, wspiera między innymi Mariannę, Wysockiego i Węgiełka, a także interesuje się rozwojem nauki oraz nowoczesnej gospodarki. Praca Wokulskiego zmienia więc nie tylko jego własne życie, lecz także rzeczywistość innych ludzi. Jednocześnie powieść Prusa pokazuje, że sama praca nie wystarcza do osiągnięcia szczęścia osobistego. Mimo sukcesu zawodowego Wokulski pozostaje człowiekiem wewnętrznie rozdartym, ponieważ jego uczucie do Izabeli Łęckiej prowadzi go do cierpienia. „Lalka” ukazuje zatem pracę jako siłę, która daje człowiekowi możliwość awansu i wpływu na świat, ale nie rozwiązuje wszystkich problemów egzystencjalnych.
Inny utwór literacki: „Ludzie bezdomni” Stefana Żeromskiego
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu:
Innym przykładem jest postawa Tomasza Judyma, bohatera powieści Stefana Żeromskiego „Ludzie bezdomni”. Judym traktuje pracę lekarza jako misję społeczną, a nie tylko jako zawód zapewniający utrzymanie. Pochodzi z biednej rodziny, dlatego dobrze rozumie cierpienie ludzi ubogich i wykluczonych. Jego celem jest pomoc tym, którzy żyją w nędzy, chorują z powodu złych warunków mieszkaniowych i nie mają dostępu do właściwej opieki medycznej. Praca wpływa na Judyma bardzo mocno, ponieważ podporządkowuje jej całe swoje życie. Bohater rezygnuje nawet z miłości do Joasi Podborskiej, uznając, że szczęście osobiste mogłoby osłabić jego zaangażowanie w służbę społeczną. Jego decyzja jest dramatyczna, ale pokazuje, że praca może stać się dla człowieka najwyższym obowiązkiem moralnym. Judym chce zmieniać rzeczywistość poprzez walkę z biedą, chorobami i obojętnością ludzi uprzywilejowanych. Powieść Żeromskiego ukazuje więc pracę jako formę odpowiedzialności za innych. Jednocześnie pokazuje wysoką cenę takiej postawy: samotność, wyrzeczenie i wewnętrzne cierpienie.
Kontekst historycznoliteracki – pozytywizm i praca organiczna
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu:
Znaczenie pracy szczególnie mocno podkreślał pozytywizm. Po klęsce powstania styczniowego wielu polskich twórców i myślicieli uznało, że walka zbrojna nie jest w danym momencie skuteczną drogą do poprawy losu narodu. Zamiast niej proponowano pracę organiczną, czyli stopniowe wzmacnianie społeczeństwa przez rozwój gospodarki, edukacji, nauki i pomocy najuboższym. Społeczeństwo porównywano do organizmu, którego wszystkie części powinny sprawnie współdziałać. W tym ujęciu praca jednostki miała znaczenie nie tylko prywatne, ale także zbiorowe. Każdy człowiek, wykonując uczciwie swoje obowiązki, przyczyniał się do rozwoju całej wspólnoty. Ten kontekst pomaga zrozumieć postawę Wokulskiego z „Lalki”, który dzięki przedsiębiorczości i aktywności społecznej próbuje modernizować otaczającą go rzeczywistość. Pozytywizm pokazuje więc, że praca może być narzędziem przemiany świata, a nie jedynie sposobem zarabiania pieniędzy.
ZAKOŃCZENIE
W zakończeniu należy:
Propozycja zapisu akapitu:
Praca ma ogromny wpływ na człowieka i otaczającą go rzeczywistość. Może prowadzić do rozwoju, awansu społecznego, poczucia godności oraz odpowiedzialności za innych. Stanisław Wokulski pokazuje, że dzięki pracy człowiek może zmienić własne życie i pomagać innym, natomiast Tomasz Judym udowadnia, że praca może stać się moralną misją wymagającą poświęcenia. Kontekst pozytywistyczny potwierdza, że wysiłek jednostek buduje siłę całej wspólnoty. Literatura uczy więc, że praca jest nie tylko obowiązkiem, lecz także jedną z najważniejszych dróg kształtowania człowieka i świata.
Pisząc wypracowanie maturalne, pamiętaj, że Egzaminator ocenia nie tylko Twoje argumenty i przykłady z literatury. Równie ważne jest to, w jaki sposób formułujesz swoją wypowiedź.
Podczas sprawdzania pracy Egzaminator zwróci uwagę przede wszystkim na: