Temat 1. Poczucie odpowiedzialności a postępowanie człowieka.
WSTĘP
Problem do rozważenia:
Propozycja zapisu akapitu:
Odpowiedzialność jest jedną z najważniejszych cech dojrzałego człowieka. Polega na świadomości, że własne decyzje mają konsekwencje nie tylko dla jednostki, lecz także dla innych ludzi, rodziny, społeczeństwa lub wspólnoty. Człowiek odpowiedzialny nie kieruje się wyłącznie wygodą ani osobistym interesem, ale potrafi podporządkować swoje postępowanie wartościom, obowiązkom i dobru drugiego człowieka. Uważam, że poczucie odpowiedzialności w ogromnym stopniu wpływa na postępowanie człowieka, ponieważ skłania go do podejmowania trudnych decyzji, nawet wtedy, gdy wiążą się one z cierpieniem, samotnością lub ryzykiem. Potwierdzają to liczne przykłady literackie, między innymi tragedia Sofoklesa „Antygona”, powieść Alberta Camusa „Dżuma”, a także kontekst etyczny związany z konfliktem między prawem moralnym a prawem stanowionym.
ROZWINIĘCIE – lektura obowiązkowa: „Antygona” Sofoklesa
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu:
Przykładem bohaterki, której postępowanie wynika z poczucia odpowiedzialności, jest Antygona z tragedii Sofoklesa. Po śmierci brata, Polinejkesa, dziewczyna staje przed dramatycznym wyborem: może podporządkować się rozkazowi Kreona albo wypełnić obowiązek wobec zmarłego i praw boskich. Antygona czuje się odpowiedzialna za rodzinę, za pamięć o bracie oraz za przestrzeganie odwiecznych zasad religijnych. Wie, że za pogrzebanie Polinejkesa grozi jej śmierć, a mimo to decyduje się sprzeciwić władcy. Jej postępowanie nie wynika z buntu dla samego buntu, lecz z przekonania, że istnieją wartości ważniejsze niż ludzkie zakazy. Antygona bierze odpowiedzialność za swój czyn i nie próbuje uniknąć kary. Sofokles pokazuje więc, że poczucie odpowiedzialności może prowadzić człowieka do odwagi moralnej oraz do poświęcenia własnego życia w imię wyższych wartości.
ROZWINIĘCIE – kolejna lektura: „Dżuma” Alberta Camusa
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu:
Poczucie odpowiedzialności bardzo wyraźnie wpływa również na postępowanie doktora Bernarda Rieux, bohatera powieści Alberta Camusa „Dżuma”. Gdy w Oranie wybucha epidemia, Rieux nie ucieka od zagrożenia i nie ogranicza się do troski o własne bezpieczeństwo. Jako lekarz uważa, że jego obowiązkiem jest ratowanie chorych i przeciwstawianie się cierpieniu. Nie wygłasza wielkich deklaracji, ale każdego dnia wykonuje swoją pracę, ponieważ czuje się odpowiedzialny za mieszkańców miasta. Jego postawa jest szczególnie ważna, ponieważ Rieux nie ma pewności, że uda się pokonać dżumę. Mimo to działa, ponieważ wie, że obojętność wobec cierpienia byłaby moralną klęską. Camus pokazuje, że odpowiedzialność polega nie tylko na jednorazowym heroicznym czynie, lecz także na codziennej, wytrwałej solidarności z drugim człowiekiem.
ROZWINIĘCIE – kontekst etyczny – konflikt między prawem moralnym a prawem stanowionym
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu:
W rozważaniach o odpowiedzialności ważny jest kontekst etyczny, zwłaszcza konflikt między prawem stanowionym a prawem moralnym. Prawo stanowione to zasady ustalone przez ludzi, państwo lub władzę. Prawo moralne odwołuje się natomiast do sumienia, dobra, godności człowieka i wartości uznawanych za nadrzędne. Literatura często pokazuje, że człowiek odpowiedzialny nie zawsze może być jedynie posłuszny obowiązującym przepisom. Antygona łamie rozkaz Kreona, ponieważ uważa, że ważniejszy jest obowiązek wobec zmarłego brata i bogów. Rieux także kieruje się przede wszystkim nakazem moralnym: trzeba pomagać cierpiącym, nawet jeśli walka wydaje się trudna lub beznadziejna. Ten kontekst pokazuje, że odpowiedzialność nie polega na biernym podporządkowaniu się sytuacji, lecz na świadomym wyborze dobra.
ZAKOŃCZENIE
W zakończeniu należy:
Propozycja zapisu akapitu:
Podsumowując, poczucie odpowiedzialności ma ogromny wpływ na postępowanie człowieka. Sprawia, że jednostka potrafi przekroczyć własny lęk, wygodę i interes, aby działać zgodnie z wartościami. Antygona pokazuje, że odpowiedzialność może wymagać sprzeciwu wobec niesprawiedliwej władzy i gotowości do poświęcenia. Doktor Rieux udowadnia natomiast, że odpowiedzialność może przejawiać się w codziennej, wytrwałej pomocy drugiemu człowiekowi. Kontekst etyczny potwierdza, że człowiek odpowiedzialny kieruje się nie tylko przepisami, lecz także sumieniem. Literatura uczy więc, że odpowiedzialność jest jedną z najważniejszych sił kształtujących ludzkie decyzje.
Pisząc wypracowanie maturalne, pamiętaj, że Egzaminator ocenia nie tylko Twoje argumenty i przykłady z literatury. Równie ważne jest to, w jaki sposób formułujesz swoją wypowiedź.
Podczas sprawdzania pracy Egzaminator zwróci uwagę przede wszystkim na: