Twoim zadaniem jest zastanowić się, czy poezja pokazuje świat takim, jaki jest, czy raczej go idealizuje. Wykorzystaj różne sposoby ukazywania rzeczywistości w wierszach. Odwołaj się do „Przedśpiewu” Leopolda Staffa, wierszy z dwóch różnych epok oraz odpowiednich kontekstów. Wypracowanie powinno być spójne i przejrzyste.
WPROWADZENIE – TEZA (akapit 1.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Czy poezja zawsze pokazuje świat realistycznie?
– Czy poeci mogą jednocześnie dostrzegać cierpienie i afirmować życie?
– Jakie utwory pokażą różne sposoby przedstawiania świata?
Propozycja tekstu:
Poezja często ukazuje świat w sposób zróżnicowany: niekiedy podkreśla jego trud, cierpienie i chaos, a innym razem wskazuje na wartość życia oraz możliwość odnalezienia sensu mimo doświadczeń bólu. Twórcy różnych epok wykorzystują odmienne strategie artystyczne – jedni starają się wiernie oddać dramat ludzkiego losu, inni natomiast proponują wizję rzeczywistości poddaną idealizacji lub filozoficznej refleksji. Problem ten można przeanalizować na podstawie wiersza „Przedśpiew”Leopolda Staffa, a także na przykładzie poezji renesansowej Jana Kochanowskiego oraz romantycznej twórczości Adama Mickiewicza.
ARGUMENT FILOZOFICZNY (akapit 2.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Jak podmiot liryczny odnosi się do cierpienia i doświadczeń życiowych?
– Czy optymizm w wierszu wynika z naiwności czy z refleksji?
– Jaką postawę wobec świata proponuje poeta?
Propozycja tekstu:
W wierszu „Przedśpiew” Leopold Staff przedstawia postawę człowieka, który mimo licznych doświadczeń cierpienia zachowuje afirmację życia. Podmiot liryczny wyraźnie przyznaje, że zna ból, rozczarowania i zwątpienie, jednak nie prowadzi go to do pesymizmu. Przeciwnie – świadomość trudnych doświadczeń staje się podstawą dojrzałej refleksji nad wartością istnienia. Poeta proponuje postawę pogodzenia się z losem i dostrzegania piękna życia mimo jego niedoskonałości. W ten sposób wiersz ukazuje świat nie jako przestrzeń pozbawioną cierpienia, lecz jako rzeczywistość, którą można zaakceptować i docenić.
ARGUMENT LITERACKI (akapit 3.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Jak renesans postrzegał miejsce człowieka w świecie?
– Czy poezja tej epoki przedstawiała świat jako harmonijny?
– Jak poeta uzasadnia taką wizję rzeczywistości?
Propozycja tekstu:
Optymistyczną wizję świata odnaleźć można również w twórczości Jana Kochanowskiego, szczególnie w hymnie „Czego chcesz od nas, Panie”. Utwór przedstawia rzeczywistość jako harmonijny i uporządkowany ład stworzony przez Boga. Podmiot liryczny dostrzega piękno natury, bogactwo świata oraz dobroć Stwórcy, który zapewnia człowiekowi opiekę i stabilność. Wizja ta ma charakter idealizujący, ponieważ eksponuje przede wszystkim pozytywne aspekty istnienia. Jednocześnie wyraża renesansową wiarę w harmonię świata i sens ludzkiego życia.
ARGUMENT LITERACKI (akapit 4.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Czy poezja może pokazywać świat jako miejsce cierpienia?
– Jak romantycy przedstawiali doświadczenie człowieka?
– Jakie emocje dominują w tej wizji rzeczywistości?
Propozycja tekstu:
Z kolei w romantycznej poezji Adama Mickiewicza często pojawia się wizja świata pełnego cierpienia i duchowego niepokoju, co można dostrzec w wierszu „Niepewność”. Podmiot liryczny doświadcza niepewności i wewnętrznych sprzeczności, które uniemożliwiają mu osiągnięcie spokoju. Uczucia stają się źródłem zarówno fascynacji, jak i cierpienia. W tej wizji świat nie jest przestrzenią harmonii, lecz miejscem intensywnych przeżyć emocjonalnych i egzystencjalnych rozterek.
KONTEKST (akapit 5.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Czy różne epoki inaczej patrzyły na sens życia?
– Jak filozofia wpływała na sposób przedstawiania świata w poezji?
– Czy kontekst pomaga zrozumieć postawę podmiotu lirycznego?
Propozycja tekstu:
Różnorodność przedstawień świata w poezji można powiązać z filozofią epok, w których powstawały poszczególne utwory. W renesansie dominował optymizm antropologiczny oraz przekonanie o harmonii stworzenia, co sprzyjało idealizowaniu rzeczywistości. Z kolei w epoce nowoczesnej twórcy częściej podkreślali doświadczenie kryzysu, niepewności i cierpienia. Wiersz Staffa stanowi próbę pogodzenia tych dwóch perspektyw – poeta dostrzega trud życia, ale jednocześnie proponuje postawę afirmacji istnienia.
ZAKOŃCZENIE (akapit 6.)
Pytanie, które należy sobie zadać, przed przystąpieniem do pisania:
– Czy moje argumenty pokazują różne sposoby przedstawiania świata?
– Czy wracam do tezy?
– Czy podsumowanie ma charakter uogólnienia?
Propozycja tekstu:
Analiza różnych utworów poetyckich pokazuje, że poezja nie przedstawia świata w jednolity sposób. Niektórzy twórcy idealizują rzeczywistość i podkreślają jej harmonię, inni natomiast ukazują dramatyczny wymiar ludzkiego doświadczenia. Wiersz Staffa łączy oba te spojrzenia – poeta przyznaje, że życie wiąże się z cierpieniem, lecz mimo to wybiera postawę afirmacji. Dzięki temu poezja staje się przestrzenią refleksji nad ludzkim losem oraz sposobem interpretowania rzeczywistości.
| Kryterium oceny | Omówienie | |
| Określenie problemu | ||
| Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu | Zajmij stanowisko, że poezja może zarówno odsłaniać prawdę o świecie, jak i tworzyć jego idealizowane wizje, w zależności od postawy twórcy i epoki. | |
| Poprawność rzeczowa | • ukazaniu postawy afirmacji życia mimo doświadczenia cierpienia; • wskazaniu dojrzałej refleksji podmiotu lirycznego; • podkreśleniu filozoficznego charakteru utworu. „Czego chcesz od nas, Panie” Jana Kochanowskiego: • przedstawieniu harmonijnej wizji świata stworzonego przez Boga; • wskazaniu renesansowej wiary w ład i sens istnienia. „Niepewność” Adama Mickiewicza: • ukazaniu wewnętrznych rozterek podmiotu lirycznego; • podkreśleniu romantycznej emocjonalności i niepokoju egzystencjalnego. | |
| Zamysł kompozycyjny | Zachowaj logiczny układ pracy: wstęp z tezą → argument z „Przedśpiewu” → argument z utworu renesansowego → argument z utworu romantycznego → osobny akapit kontekstowy → wniosek | |
| Styl tekstu | Pisz stylem formalnym i interpretacyjnym. Używaj pojęć takich jak: podmiot liryczny, wizja świata, afirmacja życia, idealizacja rzeczywistości. | |
| Oprócz wymienionych powyżej kryteriów Egzaminator będzie brał pod uwagę poprawność językową orazpoprawność zapisu. | ||