| Polska Partia Socjalistyczna | Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy |
| · Nurt niepodległościowy· Utworzenie wolnej, demokratycznej Polski· Równość obywateli wobec prawa· Przejęcie władzy na drodze demokratycznej· Odrzucenie działalności rewolucyjnej | · Nurt internacjonalny· Celem – obalenie caratu przy pomocy wszystkich robotników· Światowa rewolucja robotnicza· Odrzucenie walki o niepodległość oraz kwestii narodowych, najważniejsze cele społeczne |
Najsłynniejszymi socjalistycznymi działaczami, którzy podążali nurtem niepodległościowym, byli Józef Piłsudski i Ignacy Mościcki z PPS oraz Ignacy Daszyński z PPSD Galicji i Śląska Cieszyńskiego. Piłsudski i Daszyński zwani są także ojcami niepodległości.