Kryzys społeczny, który dotknął Rzeczpospolitą w drugiej połowie XVII wieku, był wynikiem szeregu zjawisk, które narastały przez wiele lat. Pierwszym z nich była szlachta, która korzystając z uprzywilejowanej pozycji, skupiała się na zaspokajaniu własnych interesów, często kosztem innych grup społecznych. Ta sytuacja prowadziła do pogłębiania się nierówności społecznych i wzrostu niezadowolenia wśród chłopów i mieszczan.
Kolejnym czynnikiem było osłabienie gospodarki. Wprowadzenie renty odrobkowej na przełomie XVI i XVII wieku przyczyniło się do zacofania gospodarczego. Dominujący system folwarczno-pańszczyźniany, oparty na przymusowej pracy chłopów, prowadził do upadku gospodarki chłopskiej. Polska zaczęła tracić na znaczeniu jako eksporter zboża. Załamanie gospodarki miało swoje odzwierciedlenie w spadku popytu wewnętrznego i inflacji, które przyczyniły się do pogorszenia sytuacji ekonomicznej przede wszystkim wsi, ale również ośrodków miejskich.
Próby reform, które miały na celu wzmocnienie władzy królewskiej i zmianę sytuacji wewnętrznej, nie powiodły się z powodu bierność magnaterii oraz braku wsparcia dla średniej szlachty gotowej na zmiany. Nie można zapomnieć o wystąpieniach przeciwników reform, na przykład rokosze Lubomirskiego i Zebrzydowskiego, które pogrzebały możliwość wprowadzenia niezbędnych zmian.
