Krzyżtopór był imponującym renesansowym zamkiem wzniesionym w XVII wieku przez Krzysztofa Ossolińskiego w miejscowości Ujazd. Był jedną z największych i najbardziej okazałych rezydencji obronnych w Europie. Pałac miał kształt pięcioramiennej gwiazdy, otaczały go imponujące gwieździstemury obronne usiane bastionami, stanowiskami artyleryjskimi i punktami strzelniczymi. Dostępu do murów strzegła głęboka fosa, nad którą rozpościerał się kamienny, łukowaty most. Nad bramą górowała wieża strażnicza. Cała konstrukcja była solidna, miała na celu zapewnienie bezpieczeństwa mieszkańcom.
Zamek składał się z kilku części. Na centralnym placu znajdował się dziedziniec, otoczony skrzydłami gospodarczymi i wysokimi wieżami. W bocznych skrzydłach znajdowały się stajnie, zbrojownia, kaplica. Najbardziej okazałym elementem pałacu był główny gmach rezydencji stanowiący centrum towarzyskiego. Za nim rozpościerały się połacie terenów zielonych, przekształconych w piękne, reprezentacyjne ogrody w stylu francuskim.
| Willa Farnese | Pałac Krzyżtopór | |
| Podobieństwa | · Zbudowane na planie pięcioboku. · Otoczone fosą. · Fortyfikacje obronne w postaci gwiaździstego fortu z bastionami i stanowiskami strzelniczymi. · Dostępu do pałacu strzegą mosty i bramy. · Wykorzystują założenia architektury renesansowej. | |
| Różnice | · Całkowicie zamknięta konstrukcja. · Kompleks ogrodowy stanowią dwie fortyfikacje, do których dostęp nie jest możliwy bez forsowania grubych murów. · Większy nacisk na funkcje obronne. · Całość stanowi kompleks pałacowy oparty na arkadach i podłużnych pomieszczeniach. | · Konstrukcja zamku jest otwarta dzięki przestronnemu dziedzińcowi i wielkiemu kompleksowi ogrodowemu otoczonemu niskim murem o charakterze dekoracyjnym. · Rozmiarem znacznie dominuje nad włoskim pałacem. · Nacisk położono na funkcje reprezentatywne i użytkowe. · Wraz z częścią pałacową w kompleksie znajdują się zabudowania gospodarcze. |
Choć początkowo te pałace były skonstruowane głównie z myślą o obronie, z biegiem czasu stały się bardziej wyrafinowane pod względem architektonicznym. Wiele z nich otrzymało rozbudowane dekoracje, malowidła i inne elementy charakterystyczne dla stylu renesansowego i barokowego.