· Sarmaci cenili republikanizm jako jedną z naczelnych wartości. Z tego powodu opierali się wszelkim próbom polskich władców na wprowadzenie centralizacji władzy.
· Wolność była drugą z naczelnych wartości sarmackich, choć była to wartość zarezerwowana tylko dla jednego stanu – szlachty.
· Szlachta miała ogromną przewagę w społeczeństwie, kontrolowała kluczowe pozycje życia ekonomicznego i politycznego.
· Szlachectwo było traktowane jako jedna z naczelnych wartości sarmackich, a jego kult był uznawany nawet przez tych, którzy nie posiadali herbu. Związana z tym była pogarda członków stanu szlacheckiego dla pracy nie na roli, a w dalszej konsekwencji dla pracy w ogóle.
· Pomimo wielkich różnic majątkowych wszyscy szlachcice byli uważani za równych, co było wyrażane w przekonaniu, że „szlachcic na zagrodzie równy wojewodzie”.
· Sarmaci wykazywali głęboką ufność w Boga i zdawali się na Jego opiekę. Często swoje majątki przekazywali na rzecz Kościoła, by zapewnić sobie zbawienie.
· Sarmaci byli znani z odwagi i rycerskości (albo chcieli być znani), choć z czasem te cechy zaczęły być zastępowane przez ziemianizm, czyli poczucie bycia dobrym gospodarzem i rolnikiem.
· Sarmaci cenili poczucie tożsamości i przynależności do swojego narodu i kultury.
Pozytywne aspekty ideologii sarmackiej to przede wszystkim promowanie wartości takich jak wolność, równość, odwaga i rycerskość. Wprowadzenie idei republikanizmu i wolności było ważnym krokiem w kierunku demokracji.
Z drugiej strony ideologia ta miała również swoje negatywne aspekty. Dominacja szlachty prowadziła do nierówności społecznej, ze szlachtą kontrolującą kluczowe pozycje ekonomiczne i polityczne. Kult szlachectwa mógł prowadzić do lekceważenia pracy i obniżenia rangi zawodów takich jak rzemieślnik czy kupiec. Przyczyniała się ona także do nietolerancji i wykluczenia tych, którzy nie posiadali herbu.
Członkowie szlachty polskiej wierzyli, że są potomkami starożytnego plemienia Sarmatów, które mieszkało na obszarze dzisiejszych wschodnich krajów europejskich.