Melancholia jest dziełem symbolicznym, ponieważ sens dzieła nie jest wyrażony wprost, ale za pomocą symboli, czyli obrazów, które otwierają przed odbiorcą inne niż dosłowne odczytanie. Symbolem jest korowód postaci, przedmioty trzymane przez postaci (np. pędzel, skrzypce), postać przy oknie ubrana na czarno. Ponadto w całym obrazie można dopatrywać się ukrytego, symbolicznego sensu: przestrzeni pracowni jako niewoli oraz świata za oknem jako wolności.
Symbolizm to kierunek w sztuce i literaturze europejskiej przełomu XIX i XX wieku, który zakładał, że do tego, co nieuchwytne i niewyrażalne można dotrzeć za pomocą symbolu. Symbol rozumiany był jako wieloznaczny obraz, który sugeruje znaczenie odbiorcy i otwiera przed nim sieć skojarzeń.