Postrzeganie romantycznego mesjanizmu przez pozytywistów:
– jako coś negatywnego;
– doprowadził do zacofania ekonomicznego i społecznego;
– postawił cały naród w przegranej pozycji;
– Polska nie była narodem wybranym, który miał odegrać szczególną rolę w Europie;
– Polska była krajem zniewolonym o trudnej sytuacji;
Romantyczny mesjanizm definiowany jest jako przekonanie o wyjątkowości narodu polskiego, który otoczony był boską opatrznością. Słowa Zygmunta Krasińskiego „wszystko nam dałeś, co mogłeś dać Panie!” wskazują na przyjmowanie życia, takim, jakim było, włącznie z wszelkimi porażkami i cierpieniami. Szyderstwo „wszystko nam wziąłeś, co wziąć mogłeś, Panie!”, które pojawiło się w pozytywizmie, wskazuje na krytyczną ocenę wcześniejszego podejścia jako biernego i skazującego naród na stagnację. Doprowadziło to do zatrzymania rozwoju ekonomicznego i społecznego.