Diagnoza pozytywistów względem sytuacji Polski:
– negatywną i krytyczną;
– znajdowała się w nędzy po przegranej w postaniu styczniowym;
– nie rozwijała się ekonomicznie i cywilizacyjnie;
– w Europie panowała wolność i ogólny dobrobyt.
Europa rozwijała się, podczas gdy w Polsce panowała przemoc polityczna. Rozwój kraju stał w miejscu, pogłębiając jedynie wyrządzone już dotychczas krzywdy oraz zacofanie gospodarcze i cywilizacyjne. Pozytywiście postrzegali to jako coś niewłaściwego i przynoszące szkodę całemu narodowi.