WSTĘP (akapit 1.)
Problem do rozważenia:
Propozycja zapisu akapitu
Decyzje podejmowane przez pojedynczego człowieka często mają znaczenie nie tylko dla niego samego, lecz także dla całej społeczności. Historia i literatura pokazują, że jednostka może wpływać na losy innych ludzi – zarówno w sposób pozytywny, jak i negatywny. Czasami odwaga jednego człowieka prowadzi do moralnego zwycięstwa wspólnoty, a innym razem egoistyczne wybory jednostki przynoszą tragiczne skutki dla otoczenia. Uważam, że decyzje jednostki mogą w istotny sposób kształtować życie społeczności, ponieważ człowiek ponosi odpowiedzialność nie tylko za siebie, lecz także za innych. Potwierdzają to liczne przykłady literackie, między innymi tragedia antyczna „Antygona” Sofoklesa, powieść Alberta Camus pt. „Dżuma” , a także kontekst filozofii egzystencjalnej Jeana-Paula Sartre’a związany z odpowiedzialnością moralną człowieka.
ROZWINIĘCIE (akapity 2. – 4.)
Lektura obowiązkowa: „Antygona” Sofoklesa
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu
Przykładem potwierdzającym tę tezę jest tragedia „Antygona” Sofoklesa. Tytułowa bohaterka podejmuje decyzję o pochowaniu swojego brata Polinejkesa, mimo że król Teb, Kreon, wydał zakaz grzebania jego ciała pod karą śmierci. Antygona kieruje się przekonaniem, że istnieją prawa wyższe niż prawa ustanowione przez człowieka – są nimi prawa boskie oraz obowiązek wobec rodziny. Jej decyzja jest świadomym sprzeciwem wobec władzy państwowej, ale jednocześnie wynika z głębokiego poczucia moralnego obowiązku. Postawa Antygony prowadzi do powstania konfliktu tragicznego. Władca Teb pragnie utrzymać porządek w państwie i ukarać zdrajcę ojczyzny, dlatego nie chce cofnąć wydanego rozkazu. Upór obu stron sprawia, że konflikt nie może zostać rozwiązany bez tragicznych konsekwencji. Decyzja Antygony wywołuje poważne skutki dla całej społeczności – doprowadza do kryzysu władzy oraz do tragedii w rodzinie królewskiej. W wyniku wydarzeń ginie Antygona, a po jej śmierci życie odbierają sobie również Hajmon oraz Eurydyka. Historia Antygony pokazuje, że decyzja jednostki może ujawnić niesprawiedliwość władzy i zmusić społeczność do refleksji nad granicami prawa oraz odpowiedzialnością rządzących.
Inny utwór literacki: „Dżuma” Alberta Camusa
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu
Innym przykładem jest postawa doktora Bernarda Rieux w powieści „Dżuma” Alberta Camusa. Bohater decyduje się walczyć z epidemią, mimo że zdaje sobie sprawę z ogromu zagrożenia oraz znikomej szansy na szybkie pokonanie choroby. Nie kieruje się pragnieniem bohaterstwa ani chęcią zdobycia uznania, lecz poczuciem obowiązku wobec innych ludzi. Jego decyzja ma ogromny wpływ na społeczność miasta Oran. Postawa lekarza inspiruje innych mieszkańców do działania – do walki z epidemią przyłącza się między innymi Jean Tarrou, który organizuje oddziały sanitarne i pomaga w koordynowaniu pracy ochotników. Ważną przemianę przechodzi także dziennikarz Raymond Rambert. Początkowo próbuje on opuścić miasto, aby wrócić do ukochanej kobiety, jednak pod wpływem postawy Rieux i obserwacji cierpienia mieszkańców decyduje się pozostać w Oranie i wspólnie z innymi walczyć z chorobą. Jego decyzja pokazuje, że przykład moralnej odpowiedzialności jednego człowieka może skłonić innych do zmiany postawy i podjęcia działań na rzecz wspólnego dobra. W ten sposób wokół doktora Rieux powstaje wspólnota ludzi solidarnie stawiających opór epidemii.
Kontekst filozoficzny
Pytania pomocnicze:
Propozycja zapisu akapitu
Znaczenie decyzji jednostki podkreśla także filozofia egzystencjalna. Według Jeana-Paula Sartre’a człowiek jest istotą wolną, a jego życie polega na nieustannym dokonywaniu wyborów. Filozof uważał, że wraz z wolnością pojawia się także odpowiedzialność – człowiek odpowiada nie tylko za własne życie, lecz także za konsekwencje swoich decyzji dla innych ludzi. Sartre twierdził, że każdy wybór jednostki ma wymiar uniwersalny, ponieważ poprzez swoje postępowanie człowiek pokazuje, jaki model zachowania uznaje za właściwy. W ten sposób decyzje pojedynczych osób mogą kształtować normy moralne oraz postawy całych społeczności. Oznacza to, że jednostka współtworzy rzeczywistość społeczną i moralną świata, a jej działania mogą inspirować innych do podobnych wyborów lub skłaniać do refleksji nad własnym postępowaniem
ZAKOŃCZENIE (akapit 5.)
W zakończeniu należy:
Propozycja zapisu akapitu
Podsumowując, decyzje jednostki mogą w znaczący sposób wpływać na życie społeczności. Zarówno Antygona, jak i doktor Rieux pokazują, że odwaga, odpowiedzialność i wierność własnym wartościom mogą inspirować innych ludzi oraz zmieniać rzeczywistość społeczną. Literatura uczy więc, że każdy człowiek powinien podejmować decyzje świadomie, pamiętając o ich konsekwencjach dla innych.
Pisząc wypracowanie maturalne, pamiętaj, że Egzaminator ocenia nie tylko Twoje argumenty i przykłady z literatury. Równie ważne jest to, w jaki sposób formułujesz swoją wypowiedź.
Podczas sprawdzania pracy Egzaminator zwróci uwagę przede wszystkim na: