● parki narodowe
● rezerwaty przyrody
● parki krajobrazowe
● obszary chronionego krajobrazu
● obszary Natura 2000
Parki narodowe stanowią obszarowe formy ochrony obejmujące teren o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na których występują określone warunki przyrodnicze, charakterystyczne gatunki roślin, zwierząt i ukształtowanie krajobrazu. Są to obszary, w których przyroda jest zachowana w stanie niezmienionym lub w niewielkim stopniu zmienionym przez człowieka. Tworzy się je w celu zachowania różnorodności biologicznej, zasobów i składników przyrody nieożywionej. Na terenach parków obowiązuje zakaz polowania i niszczenia przyrody, a także obowiązuje zachowanie ciszy. W Polsce znajdują się 23 parki narodowe.
Rezerwaty przyrody stanowią obszarowe formy ochrony tworzone w celu ochrony określonego elementu przyrody. Są to obszary, w których przyroda jest zachowana w stanie niezmienionym lub w niewielkim stopniu zmienionym przez człowieka. To tereny cenne ze względów przyrodniczych, naukowych, kulturowych i krajobrazowych. Liczba rezerwatów przyrody w Polsce cały czas rośnie, obecnie jest ich około 1500.
Parki krajobrazowe stanowią obszarowe formy ochrony obejmujące tereny, najczęściej leśne, wydzielone i objęte ochroną z powodu wartości przyrodniczych, historycznych, kulturowych i krajobrazowych. W ich obszarze obowiązuje mniejszy reżim ochrony niż w parkach narodowych, na przykład na ich terenie można prowadzić działalność gospodarczą.
Obszary chronionego krajobrazu stanowią obszarowe formy ochrony obejmujące tereny przeznaczone na rekreację i turystykę, które wyróżniają się krajobrazowo i zawierają różne ekosystemy. Obszary te często są łącznikami między parkami narodowymi i krajobrazowymi.
Obszary Natura 2000 to obszarowe formy ochrony, które zostały wyznaczone na podstawie przepisów Unii Europejskiej. Ich celem jest ochrona gatunków i ekosystemów uważanych za zagrożone w skali całej Europy.
Pomniki przyrody to formy ochrony indywidualnej i są to obiekty ożywione lub nieożywione cenne pod względem naukowym, kulturowym lub historycznym. Najczęściej są to drzewa, głazy, jaskinie i wodospady.
Ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów jest to ochrona obejmująca wszystkie osobniki rzadkich i ginących gatunków występujących na terenie całego państwa. Polega ona na całkowitym zakazie zabijania, płoszenia, przetrzymywania, zrywania, handlowania, wywożenia za granicę oraz niszczenia siedlisk określonych gatunków. Ochrona gatunkowa może mieć dwie formy: ścisłą lub częściową. Gatunki znajdujące się pod ścisłą ochroną są nią objęte przez cały czas, natomiast te pod ochroną częściową tylko w danych okresach roku, np. gdy opiekują się młodymi. Rośliny objęte ochroną częściową można zbierać w celach leczniczych, a na objęte nią zwierzęta można polować w wyznaczonych okresach.