| Gospodarka Rzeczypospolitej | Gospodarka Europy Zachodniej |
| A Rozwój folwarków szlacheckich.B. Zwiększanie wymiaru pańszczyzny.F. Skurczenie się rynku wewnętrznego.H. Słaby rozwój miast dominacja produkcji cechowo-rzemieślniczej. | C. Zamiana pańszczyzny na czynsz.D. Rozwój miast.G. Rozwój systemu nakładczego.E Pozarolnicza aktywność szlachty. |
W momencie, gdy w Rzeczypospolitej rozwijała się gospodarka folwarczno-pańszczyźniana, w Europie Zachodnie zanikała. W Europie rozwijały się miasta, szlachta skupiała się na aktywnościach innych niż rolnictwo. Natomiast w Rzeczypospolitej zwiększał się wymiar pańszczyzny, słabo rozwijały się miasta i nie rozwijały się rynki wewnętrzne.