| „Lalka” – obrazy Warszawy i Paryża | „Zbrodnia i kara” – obraz Petersburga |
| Warszawa:– łączy świat biednych i bogatych ludzi;– chaotyczna i nieuporządkowana;– przepełniona pałacami, dworami, restauracjami, sklepami, kamienicami, barakami;– odzwierciedla strukturę społeczeństwa;– pełna rozrywek warszawskiej elity;– brudna i nędzna w ubogich dzielnicach; | – brudny, zatłoczony, pogrążony w nędzy;– przygnębiająca atmosfera;– jakby stworzony do zbrodni;– szary i okrutny;– pełen szynków, traktierni, domów publicznych, spelunek, posterunków policji;– eksponuje dramat mieszkańców;– przedstawia życie ludzi jako walkę o byt;– determinuje zachowanie ludzi;– pełen ciasnych przestrzeni; |
| Paryż:– przepełniony wysokimi budynkami, sklepami, kawiarniami, szkołami, zabytkami, muzeami, teatrami;– pełen życia, zatłoczony śpieszącymi się ludźmi;– przejrzysty, uporządkowany, stabilny;– odzwierciedla historię społeczeństwa;– świadczy o pracowitości ludzi – podzielony na dzielnice rzemieślnicze;– nowoczesny, uosabia naukę i rozwój; | |
| Rola przestrzeni miasta w powieści realistycznej | |
| – oddanie realiów życia;– odzwierciedlenie sytuacji społecznej;– wpływ na losy bohaterów. | |
W pozytywizmie nastąpiła gwałtowna urbanizacja i rozwój miast, które stały się symbolem rozwoju społeczeństwa, jednocześnie odzwierciedlając jego problemy. Motyw miasta w pozytywizmie służył do odwzorowania społeczeństwa.