W pozytywizmie literatura miała spełniać funkcję społeczną, miała być użyteczna. Głównymi dewizami pozytywizmu były: działanie od podstaw (pomoc najbiedniejszym, praca organiczna (każdy jednostka przyczynia się do rozwoju społeczeństwa, emancypacja pań (zapewnienie dostępu do nauki, zatrudnienia) asymilacja Izraelitów (zapewnienie obywatelstwa, bezpieczeństwa, opieki). Jedną z najbardziej znanych powieści pozytywizmu była Lalka Bolesława Prusa. Możemy w niej odnaleźć realizację wszystkich tych dewiz – Wokulski pomaga młodej damie znajdując jej zatrudnienie (emancypacja pań), Izraelici chętnie pracowali, byli bezproblemowi (asymilacja Izraelitów), Wokulski był człowiekiem nowoczesnym. Wiedział, że tylko pomagając najbiedniejszym, zapewnimy wolność i przyszłość społeczeństwu, wiedział też, że społeczeństwo będzie silne, jeśli każdy przyczyni się do rozwoju tego społeczeństwa (praca organiczna). Często spacerował po Powiślu, nędznej dzielnicy Warszawy, myślał, aby stworzyć wzdłuż Wisły nabrzeża (praca od podstaw).
Na podstawie wiadomości swoich i podręcznika wypisz i krótko opisz podstawowe hasła programowe: pracę u podstaw, pracę organiczną, emancypację kobiet, asymilację Żydów, przedstaw przykłady z literatury.