Cuvier w swojej teorii założył, że poszczególne organizmy są wyposażone w najlepsze możliwe cechy, które pozwalają im funkcjonować w środowisku. Z tego powodu nie mogą też być ulepszane, mogą jedynie zmieniać się na niekorzyść. Cuvier przeczył twierdzeniu, że gatunki podlegają przemianom ewolucyjnym, sądził natomiast, że zastępowanie odbywa się na skutek katastrofy.
Z kolei kreacjonizm zakładał, że tworzenie gatunków odbywało się przez Boga w stałej ilości, co jest sprzeczne z poglądami Cuviera.
Cuvier to zwolennik katastrofizmu, teorii, że gwałtowne katastrofy geologiczne, takie jak powodzie czy duże trzęsienia ziemi, są głównym wyznacznikiem zmian w składzie gatunkowym na Ziemi. Twierdził, że katastrofy te spowodowały wyginięcie wielu organizmów, co doprowadziło do powstania nowych gatunków.
Chociaż katastrofizm nie jest obecnie akceptowany jako główne wyjaśnienie ewolucji, koncepcja ta w pewnym stopniu zainspirowała badania nad zmianami w składzie gatunków w czasie geologicznym.