Gajcy w swoich utworach często ukazuje kontrast pomiędzy przeszłością a teraźniejszością. Ta pierwsza jawi się jako czasy spokojne, pełne harmonii. Natura mogła się rozwijać, ukazywać swoje piękno, a człowiek żył z zachowaniem zasad moralnych. Sytuację diametralnie zmienił wybuch wojny, która zaburzyła rzeczywistość. Ludzie na każdym kroku stawali oko w oko ze śmiercią, była ona wszechobecna. Dawne zasady i prawa rządzące światem przestały się liczyć. Człowiek stał się jedną z ofiar wojny i zatracił wcześniejsze poczucie bezpieczeństwa. Ponadto to wszędzie były widoczne konsekwencje prowadzonych działań wojennych – zniszczenie, śmierć, cierpienie. Wszystko podlega degradacji, np. znaczenie kultury i sztuki.
Istnieją dwa typy realizacji motywu apokalipsy:
Ø apokalipsa zapowiadana (gdy twórcy jedynie przeczuwają koniec),
Ø apokalipsa spełniona (gdy twórcy opisują koniec, który już się odbywa).