Niż demograficzny to zmniejszenie się liczby urodzeń w określonym okresie, przez co spada wartość współczynnika przyrostu naturalnego. Z kolei wyż demograficzny to zwiększenie się liczby urodzeń w określonym czasie, przez co rośnie wartość współczynnika przyrostu naturalnego.
Cechy niżu:
· Zmniejsza się liczba ludzi w wieku produkcyjnym;
· Zmniejsza się popyt na dobra i usługi;
· Niski poziom konkurencji na rynku pracy;
· Budżet państwa staje się obciążony, bo rośnie wysokość wypłacanych emerytur, przy jednoczesnym spadku dochodów;
· Likwiduje się instytucje edukacji, gdyż nie ma wystarczającej liczby dzieci i ludzi młodych;
· Dochody podatkowe zmniejszają się i tym samym państwo zmniejsza wydatki socjalne.
Cechy wyżu:
· W społeczeństwie jest więcej ludzi w wieku produkcyjnym niż miejsc pracy;
· Zwiększa się popyt na produkty i usługi;
· Młodzi ludzie nastawiają się na edukację i zwiększanie swoich kwalifikacji, bo wiedzą, że na rynku panuje duża konkurencja;
· Państwo może więcej inwestować, a także wydawać na wydatki socjalne, bo wzrastają dochody m.in. z podatków;
· Państwo musi bardziej angażować się w politykę publiczną, w tym rozwijanie instytucji oświaty.
Polska aktualnie znajduje się w niżu demograficznym. Rodzi się coraz mniej dzieci, przez co współczynnik przyrostu naturalnego maleje. Może to być echo niżu z przełomu lat 80. i 90. XX wieku. Zmienia się również funkcjonowanie społeczeństwa. Kobiety chcą pracować. Jednocześnie sytuacja dotycząca żłobków nie jest zadowalająca. Wydłużył się czas, kiedy pary wkraczają w związki małżeńskie i decydują się na dzieci. Nie wszystkie pary w ogóle chcą mieć dzieci.