Ważniejsze polskie organizacje paramilitarne sprzed I wojny światowej to m.in. Związek Strzelecki, Sokół, Strzelec oraz Drużyny Bartoszowe. Powstały głównie w zaborze rosyjskim i austriackim, ponieważ tam polska ludność napotykała największe ograniczenia narodowe i polityczne, co skłaniało do organizowania się w tajnych formacjach, które miały na celu kształtowanie i utrzymanie umiejętności militarnych oraz pielęgnowanie polskiego patriotyzmu.
