| Tekst | Cechy wypowiedzi perswazyjnej |
| Piotr Chmielowski „Utylitaryzm w literaturze”: | – wartościowanie odmiennych stanowisk: krytyka dotychczasowego modelu artysty, wskazanie zalet proponowanego nowego modelu artysty;– wartościujące słownictwo: „mazgajstwo”, „głupców”, „najfałszywszy”;– nastawienie na adresata: „Bądźcie ludźmi takimi, jak my jesteśmy; nie żądajcie dla siebie przywilejów; boście przecież ucywilizowani”.;– narzucenie własnego stanowiska: „Praca, na znajomości, na dokładnej znajomości stosunków oparta, będzie prawdziwie użyteczną”.;– wykrzyknienia: „Dziwna logika!”;– argumenty nawiązujące do emocji: „Porzućcie, panowie, podniebne stropy i zejdźcie na ziemię pomiędzy pracujących i cierpiących, wesołych i smutnych, zadowolonych i zrozpaczonych; stańcie się wieszczami tego, co widzicie i co słyszycie; a głos wasz umili nam godziny biedy, opromieni ciemności…”; |
| Eliza Orzeszkowa „O Żydach i kwestii żydowskiej” | – nastawienie na adresata, formy w pierwszej osobie liczmy mnogiej: „Niby naprawdę nie wierzymy już w to wszystko […]”.;– nakłanianie do zmiany postawy, wyzbycia się uprzedzeń: „[…] czy wiemy, kim i jakim jest Żyd poza interesem pieniężnym, który z nami załatwia – jakie są domowe obyczaje jego, rodzinne uczucia, uciechy, zabawy, cierpienia, dążności?”;– pytania retoryczne: „Czy posiadamy statystykę Żydów naszych, zawierającą rubrykę zajęć ich, stopnia oświaty, obracanych przez nich kapitałów itp.?”;– argumenty emocjonalne i logiczne: „Wierzę mocno, że zbiorowa indywidualność nasza posiada za sobą tradycję taką, a w samej sobie takie jeszcze siły trwania i życia, że myśl oświecona i niepodległa w najszerszych rozmiarach i ze wszystkimi nawet krańcowościami swymi unicestwić właściwych cech jej ani o zagładę przyprawić jej nie może”.; |
| Eliza Orzeszkowa „Kilka słów o kobietach”: | – nastawienie na adresata, formy w pierwszej osobie liczmy mnogiej: „Zobaczmy, o ile takie pojęcie życia służy istnieniom kobiety”.;– słownictwo oceniające: „smutne”, „szydercze”;– narzucenie własnych przekonań: „Takie właśnie i jedynie takie życie mężczyzny nazywa się życiem logicznym, prowadzącym do pewnych pożytecznych wyników i jego jako jednostkę, i społeczność, w której żyje”;– odwołanie się do aktualnych realiów: „Jedną z najpospoliciej roztrząsanych w wieku naszym idei jest tak zwana idea emancypacji kobiet”.;– wykrzyknienia: „[…] jestem kobietą emancypowaną!”; |
Perswazja służy przekonaniu innej osoby lub grupy do zmiany poglądów. Namawia do czegoś lub odradza za pomocą argumentacji. Odwołuje się do rozumu i emocji. Perswazja przekonuje i namawia, skłania do refleksji i zmiany nastawienia, poglądów, opinii. Wypowiedź perswazyjna jest nastawiona na adresata, dostosowuje formy wypowiedzi do okoliczności, stosuje środki językowe zgodnie z intencjami autora, narzuca odbiorcom jego przekonania. W związku z powyższym tekst Chmielowskiego i teksty Orzeszkowej można uznać za wypowiedzi perswazyjne.