| Artykuł | Przykładowa wiadomość | Przykładowy komentarz |
| Piotr Chmielowski „Utylitaryzm w literaturze” | „Utwór zależy od tworzącego; a tworzący od przyrodzonych usposobień swoich i od otoczenia, w którym żyje”.; | „Chcę tylko powiedzieć, że każdy pisarz powinien żyć życiem ogólnym, a nie swoimi osobistymi przypadkami i awanturami […]”. |
| Eliza Orzeszkowa „O Żydach i kwestii żydowskiej” | „Absolutne równouprawnienie Żydów z innymi klasami ludności staje dziś przed nami w tym samym świetle, w jakim przed oczami mężów stanu obradujących na Czteroletnim Sejmie stanęło równouprawnienie mieszczan”. | „Wierzę, że gdy dziecinne baśnie i fantastyczne widma ustąpią miejsca prawdom i naukom wiedzy, nienawiści umilkną, odrębności znikną, niedołęstwa zamienią się w dzielność, a pogardy i złorzeczenia we wzajemny szacunek dla praw i godności człowieka”.Eliza Orzeszkowa „Kilka słów o kobietach” |
| Eliza Orzeszkowa „Kilka słów o kobietach” | „Jedną z najpospoliciej roztrząsanych w wieku naszym idei jest tak zwana idea emancypacji kobiet”. | „[…] kobieta zawsze zostaje istotą ludzka wprawdzie, ale niepełnoletnia, naturą swoją więcej zbliżona do kwiatu, lalki, anioła niż człowieka”. |
Komentarz dominuje w tekście Piotra Chmielowskiego „Utylitaryzm w literaturze”. W tekstach Elizy Orzeszkowej zachowana jest równowaga pomiędzy użyciem wiadomości i komentarza.
a) Cechy wiadomości:
–bezosobowa;
–zwięzła i jasna;
–brak nacechowanych i wartościujących określeń;
–funkcja informacyjna;
–powołuje się na fakty;
–ma charakter obiektywny.
Cechy komentarza:
–osobowy (przedstawia poglądy autora);
–zawiera tezę i argumentację;
–może korzystać z perswazji i manipulacji;
–język impresywny i ekspresywny;
–posługuje się metaforami, wyrażeniami nacechowanymi emocjonalnie i wartościującymi;
–przywołane fakty służą do przedstawienia własnych poglądów;
–autorska selekcja i interpretacja faktów;
–wyraża poglądy, ocenę i uczucia autora.