Władza królewska w Polsce, a później Rzeczypospolitej Obojga Narodów, ulegała ciągłemu osłabianiu się. Było to spowodowane głównie licznymi przywilejami szlacheckimi i kolejnymi korzyściami, których domagała się szlachta. Krokiem milowym w kierunku demokracji szlacheckiej była konstytucja Nihil novi (1505), która wprowadziła do ustroju Polski zasadę, że bez zgody sejmu nie może zostać ustanowione żadne nowe prawo. Ustrój Rzeczypospolitej jako demokracji szlacheckiej został ugruntowany po pierwszej wolnej elekcji – wtedy miało miejsce pierwsze zaprzysiężenie artykułów henrykowskich i pacta conventa.
Rzeczpospolita Obojga Narodów stanowiła ewenement w skali światowej – podczas gdy europejskie monarchie umacniały swoją władzę królewską w sposób absolutystyczny, w Polsce dominujący głos posiadała szlachta.