Wyprawa Thorina Dębowej Tarczy i hobbita Bilba Bagginsa przybyła do Esgaroth po ucieczce z Mrocznej Puszczy, jako ostatni przystanek podczas wyprawy po skarby Ereboru. Ludzie przyjęli krasnoludów entuzjastycznie, z powodu legendy, która mówiła, że Król spod Góry kiedyś powróci, a wraz z nim wielkie bogactwa. Poza ugoszczeniem przybyszy wyposażyli ich na dalszą drogę i przewieźli przez jezioro.
Ściągnęło to na nich zgubę, ponieważ Smaug domyślił się, że mieszkańcy Esgaroth udzielili pomocy krasnoludom. Zaatakował miasto, planując je zniszczyć i wymordować ludzi. Jednak choć udało mu się swoim ogniem podpalić Esgaroth, to poniósł śmierć, zabity przez łucznika Barda, który trafił go w punkt brzucha z poluzowaną łuską. Śmiertelnie raniony smok spadł do wody, grzebiąc pod swoim cielskiem Miasto na Jeziorze. Na szczęście duża część ludności uratowała się, odpływając łodziami na brzeg.
Hobbit, czyli tam i z powrotem to powieść autorstwa J.R.R. Tolkiena, która ukazała się 1937 r. Autor nawiązuje w niej do staroskandynawskich legend. Opowiada w nich o losach Bilbo Baggins, który wraz z krasnoludami wyrusza do Samotnej Góry, aby zdobyć skarby strzeżone przez Smauga.