Wojna trzydziestoletnia toczyła się w latach 1618–1648 w Cesarstwie Rzymskim. Wybuchła w wyniku konfliktu pomiędzy protestantami i katolikami, którzy walczyli o wpływy i wolność wyznania. Konflikt rozpoczął się od antyhabsburskiego powstania Czechów wskutek naruszania przez króla ich praw. Władca zemścił się, niszcząc ich kościoły. Zatarg szybko eskalował w powstanie, które przerodziło się w wojnę.
Już na początku konfliktu Czesi pozbawili tronu Ferdynanda II i wybrali na swojego władcę, przy wsparciu Anglii i Holandii, Palatyna Reńskiego. W tym samym czasie na Węgrzech wybuchło powstanie przeciw Habsburgom, rozgromione przez cesarza. Wtedy Ferdynand podjął próbę odzyskania tronu czeskiego i pokonał swoich przeciwników w Bitwie pod Białą Górą w 1620 r. W skutek tego zdelegalizowano protestantyzm w Czechach, odsunięto stany od władzy, wprowadzono w obieg język niemiecki, doszło do emigracji ludności.
W dalszym etapie wojny cesarz odnosił sukcesy dzięki dowódcy Albrechtowi von Wallensteinowi. Następnie wojskom carskim przeciwstawiła się Dania z Siedmiogrodem, ale w wyniku porażek wycofała się z wojny w 1629 r. Kolejno do konfliktu dołączyła silna armia szwedzka przy wsparciu Francji i Saksonii. W 1632 r. wygrali w bitwie pod Lutzen, ale zginął ich król. W 1635 kraje niemieckie i cesarz zawarli pokój, a Francja, Szwecja, Holandia i Siedmiogród zawiązały zyskującą przewagę koalicję, co doprowadziło do końca wojny. Zakończenie konfliktu przypieczętował pokój westfalski w 1648 r.
Wojna trzydziestoletnia była ważnym wydarzeniem w dziejach kontynentu, ponieważ w jej wyniku dokonano istotnych zmian terytorialnych w Europie, przyczyniła się do rozwoju państw narodowych i stabilizacji sytuacji politycznej. Duże konsekwencje przyniosła Rzeszy Niemieckiej, która uznała suwerenność państw ją tworzącą, władcy zaczęli prowadzić własną politykę wewnętrzną i zewnętrzną, a cesarz pełnił jedynie zwierzchnictwo honorowe, przez co jego władza znacznie się osłabiła. Potwierdzenie pokoju augsburskiego z 1555 r. zakończył wojny religijne w Rzeszy.
