Pozytywiści w XIX wieku byli zorientowani na naukę i postęp, twierdząc, że tylko poprzez badania i poznanie rzeczywistości można osiągnąć postęp. Ich głównym celem było zwiększenie znaczenia i wprowadzenie metod naukowych do wszystkich dziedzin życia, w tym polityki, administracji i edukacji. Pozytywiści uważali, że dzięki nauce i technologii można rozwiązać problemy społeczne i poprawić jakość życia ludzi.
W przeciwieństwie do pozytywistów romantycy wierzyli w duchowy i emocjonalny wymiar życia, a także w wartość tradycji i dziedzictwa kulturowego. Skupiali się na indywidualnej wolności i kreatywności, a także na wartościach takich jak sztuka, poezja i muzyka.
Innymi problemami typowymi dla polskiego pozytywizmu były też: kwestia praw kobiet, asymilacja mniejszości żydowskiej, przeciwdziałanie skutkom polityki Bismarcka (Kulturkampf), zwłaszcza germanizacji, i przejmowaniu posiadłości przez niemieckich osadników.