| Ocena okresu wojen Francji rewolucyjnej i napoleońskiej w Europie | |
| Mocne strony | Słabe strony |
| – krzewienie idei oświeceniowych i równościowych w Europie– utworzenie dorobku kulturowego, prawnego oraz ustrojowego, istniejącego do XXI wieku– okres szybkiej emancypacji niedocenianych do tej pory warstw społeczeństwa jak mieszczanie czy chłopi– zerwanie z systemem feudalnym– wykazanie wad systemu monarchii absolutnej, nawet oświeconej– powstanie pierwszych rzeczywiście działających parlamentów i zgromadzeń narodowych– powstanie i rozwój systemu sądów powszechnych– okres zwiększającej się świadomości politycznej wśród szerokich mas ludności– rozwój idei i myśli demokratycznej wraz z implementacją jej w praktyce | – krwawe, długotrwałe wojny na kontynencie europejskim, zapoczątkowane interwencją państw ościennych we Francji (I koalicja antyfrancuska), kontynuowane przez Napoleona (do 1815 r.)– straty ludzkie, materialne i kulturowe (zniszczenia) spowodowane wydarzeniami rewolucyjnymi i wojnami– skierowanie znacznej części zasobów materialnych i pracy ludzkiej w poszczególnych krajach na potrzeby armii i działań wojennych– podporządkowanie interesów lokalnych i narodowych na zajętych przez Francję terenach interesom Napoleona– wprowadzenie w życie przez rewolucyjną Francję ideałów oświeceniowych poprzez użycie przemocy i odcinanie się od dorobku przeszłych pokoleń– często nie realizowano idei oświeceniowych, a jedynie zastępowano jedną dyktaturę inną |
| Szanse | Zagrożenia |
| – upowszechnienie idei oświeceniowych i demokratyczno-liberalnych– zainicjowanie procesów powstania nowoczesnych państw i społeczeństw– prawne zagwarantowanie podstawowych praw człowieka i obywatela (konstytucje, Kodeks Napoleona)– rodzenie się nowoczesnych narodów– zmiany na mapie Europy tworzące większe pole dla działań narodów | – postulaty własnego państwa związane z nowoczesnym poczuciem narodowym prowadziły czasem do wojen między państwami o terytoria, przez różne narody uznawane za swoje– załamanie dotychczasowego systemu wartości, zmierzające do nasilenia się niepokojów społecznych, mogących prowadzić do krwawych rewolucji, jak we Francji– konsekwencje zniszczeń spowodowanych rewolucjami i konfliktami zbrojnymi (1789–1815)– gigantyczne straty ludności po tym okresie |
Okres wojen rewolucyjnych oraz napoleońskich był okresem bardzo burzliwym oraz jest ciężki do jednoznacznej oceny. Miał on zarówno wady, jak i zalety. Zdecydowanie przyczynił się do rozwoju demokracji oraz instytucji państwa w takim kształcie, jaki jest znany w XXI wieku, pozbywając się świadomości średniowiecznej oraz feudalnych relacji. Było to jednak okraszone wieloma stratami, krwawymi bitwami czy okresami dyktatury.