| XVI wiek | XVIII wiek | |
| Rozwój nauki i kultury | Humanizm odgrywał kluczową rolę w rozwoju nauki i kultury. Wspólnoty humanistyczne były zazwyczaj skupione wokół uniwersytetów i innych instytucji edukacyjnych. | Humanizm nadal był ważnym elementem nauki i kultury, ale większy nacisk zaczęto kłaść na racjonalizm i oświeceniowe idee wolności i równości. Wspólnoty humanistyczne często były związane z ruchami społecznymi i politycznymi. |
| Rola religii | Humanizm często był w konflikcie z chrześcijaństwem, szczególnie z Kościołem katolickim. Wielu humanistów krytykowało Kościół za jego korupcję i zaniedbanie nauki. | Humanizm nadal był w konflikcie z chrześcijaństwem, ale zaczęto go również łączyć z nowymi formami religii, takimi jak deizm. Wielu humanistów tego okresu krytykowało tradycyjne formy religii za ich irracjonalność i dogmatyzm. Wiele wspólnot promowało wolność myśli i wyrażania swoich przekonań. |
| Rola sztuki | Sztuka była ściśle związana z humanizmem. Realizm, klasycyzm i indywidualizm były kluczowymi cechami sztuki tego okresu. Sztuka była często używana jako forma filozofii a także propagandy religijnej związanej z kontrreformacją. | Sztuka często odzwierciedlała idee oświeceniowe, takie jak racjonalizm, naturalizm, wolność, równość, nacjonalizm i patriotyzm. |
| Wpływ na społeczeństwo | Humanizm miał głównie wpływ na elity edukacyjne i kulturalne. Jego idee były często dyskutowane i rozwijane w środowisku akademickim. | Idee humanistyczne zaczęły mieć większy wpływ na społeczeństwo jako całość, wpływając na politykę, prawo i społeczne normy. |
