Przejawy rusyfikacji:
· Ograniczenie praw językowych – rosyjskie władze ograniczały prawo do używania języka polskiego w szkołach, urzędach i innych instytucjach publicznych.
· Zmuszanie do używania języka rosyjskiego – Polacy byli zmuszani do używania języka rosyjskiego w codziennych sytuacjach, takich jak w kontaktach z urzędami i sądami.
· Zamykanie szkół polskich –rosyjskie władze zamknęły wiele polskich szkół i przekształciły je w szkoły rosyjskie.
· Dwujęzyczne nazewnictwo na szyldach wymuszone przez rosyjskie władze.
Opór wobec rusyfikacji:
· Prowadzono edukację w języku polskim, która podtrzymywała wiedzę i pamięć o polskiej kulturze i historii (tajne komplety)
· Powstawały polskie organizacje społeczne, kulturowe i edukacyjne, takie jak: Towarzystwo Oświaty Narodowej, Towarzystwo Nauczycieli Szkół Ludowych czy Polska Macierz Szkolna (praca organiczna i praca u podstaw)
· W 1904 r. zorganizowano akcję gminną, która postawiła sobie za cel walkę o przywrócenie języka polskiego w komunikacji urzędowej, szkolnej i sądowej.
Rusyfikacja to działanie mające na celu narzucenie kultury, języka i tradycji rosyjskiej na inne narodowości zamieszkujące Rosję. W XIX wieku rusyfikacja była stosowana w celu asymilacji Polaków i innych mniejszości narodowych w zaborze rosyjskim. Rosyjskie władze ograniczały prawa językowe Polaków, zmuszając ich do używania języka rosyjskiego w instytucjach publicznych. W zaborze rosyjskim Polacy stawiali opór rusyfikacji poprzez różnorodne działania.