Płacące podatki stany rycerski, duchowny i czasem mieszczański domagały się posiadania wpływu na decyzje podejmowane przez władców. W tym celu zaczęły powstawać pierwsze zgromadzenia stanowe, decydujące najpierw jedynie o najważniejszych sprawach, jak wojna czy nadzwyczajne wydatki. Tak ukształtowane monarchie nazywamy monarchiami stanowymi.
Monarchia stanowa stała się standardowym systemem władzy w Europie w XIII-XV wieku.