Rozwój kultury humanistycznej i renesansowej nastąpił na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej. Czynnikami, które miały wpływ na to zjawisko, było:
· wynalezienie i rozpowszechnienie druku (Jan Gutenberg XV w.), co wpłynęło na większą produkcję książek i łatwiejszą wymianę myśli,
· powrót do dziedzictwa starożytności, zwłaszcza nauki i filozofii, co przyczyniło się do powstania nowych idei,
· wzbogacenie się społeczeństwa na handlu i przemyśle, dzięki czemu zaczęto inwestować w sztukę i architekturę, rozwijały się nowe style i techniki,
· rozwój szkolnictwa, zwłaszcza uniwersytetów i kolegiów, gdzie kładziono nacisk na naukę języków antycznych, historię, filozofię, gramatykę i retorykę.
Początek rozwoju kultury humanistycznej i renesansowej nastąpił na przełomie średniowiecza i epoki nowożytnej we Włoszech, dzięki transformacji miast bogacących się na handlu i uzyskiwaniu przez nich niezależności politycznej oraz znaczenia ekonomicznego. Dzięki rywalizacji republik miejskich miasta przeżywały rozkwit architektoniczny. Bogate rody patronowały kulturze i działalności intelektualnej, pojawiło się zjawisko mecenatu – opieki nad artystami, fundowano ołtarze, freski, pomniki, świątynie i pałace. Mecenasami były często bogate mieszczańskie rody i duchowieństwo, w tym papieże. W XVI w. renesansowe idee rozpowszechniły się w całej Europie.