Walki religijne w Europie w XVI w. były spowodowane rozłamem w wyniku ruchu reformacyjnego. Społeczeństwo podzieliło się na katolików i protestantów, konflikty między tymi dwiema grupami zaczęły narastać.
W Rzeszy społeczeństwo podzieliło się na dwie grupy: luterańską – antycesarską i antypapieską, z poparciem książąt niemieckich, oraz katolicką, procesarską. W Cesarstwie w latach 1524–1525 miała miejsce wojna chłopska (chłopów i mieszczan) przeciwko narzucanym im przez panów obciążeniom, którzy tłumaczyli to reformą religijną. W latach 40. i 50. wybuchła również wojna domowa, między katolikami i protestantami, którą zakończył pokój augsburski – od tej pory o wyznaniu poddanych decydował władca księstwa.
W Anglii początkowo zwalczano protestantów, jednakże w momencie, kiedy papież odmówił królowi Henrykowi VIII rozwodu z żoną, która nie dała mu dziedzica tronu, władca doprowadził do aktu supremacji i stworzył niezależny od papiestwa narodowy Kościół anglikański. Przeciwnicy nowego kościoła byli prześladowani, nie tylko katolicy, ale również nowe grupy religijne, jak purytanie (nawiązujący do kalwinizmu) i kwakrzy (wywodzili się od purytanów, odrzucali obrządki religijne i sakramenty, a także przemoc i niewolnictwo).
We Francji najpopularniejszy był kalwinizm, gdzie jego wyznawców nazywano hugenotami. Konflikty były związane nie tylko z religią, ale także rywalizacją rodową. W wyniku poparcia ze strony króla dla katolicyzmu w 1572 r., w Noc św. Bartłomieja, wymordowano większość przywódców nowej religii, co nie zatrzymało walk. Dopiero w 1589 r., kiedy na tronie zasiadł Henryk Burbon (protestant, który po objęciu władzy przeszedł na katolicyzm), zatwierdził edykt nicejski. Dokument mówił o gwarancji swobody kultu religijnego dla hugenotów, własnym szkolnictwie wyznaniowymi , dostępie do urzędów. Po śmierci króla w państwie wznowiono walki, a kalwiniście utracili większość praw.
Pokój augsburski został zawarty w 1555 r. między cesarzem Karolem V i katolikami a protestanckimi panami Rzeszy. Na jego mocy zostały zakończone wojny religijne w Cesarstwie oraz podjęto decyzje, że to władca danego księstwa od tej pory będzie decydował o wyznawanej religii na swoim terytorium. Skutkiem podpisanego pokoju był podział religijny i polityczny Rzeszy.
Purytanie byli wyznawcami nowego odłamu protestantyzmu, powstałego w XVI w. w Genewie. Wierzyli w surowe przestrzeganie zasad Pisma Świętego, odrzucali tradycję Kościoła, obrzędy religijne i ceremonie, które nie miały swojego źródła w Biblii.
Kwakrzy wywodzili się od purytanów. To nowe wyznanie powstało w XVII w. w Anglii. W swoim przekonaniu odrzucali duchowieństwo, Kościół, sakramenty i ceremonie religijne. Najważniejszym było dla nich życie w miłości, pokoju i sprawiedliwości społecznej. Kwakrzy byli znani ze swojej działalności dobroczynnej.
Noc św. Bartłomieja – wydarzenie mające miejsce w nocy z 24 na 25 sierpnia 1572 r., kiedy to podczas wesela króla Henryka III, które miało być symbolicznym zawarciem pokoju między katolikami i hugenotami we Francji, doszło do zamieszek i wymordowania około 3 tysięcy hugenotów. Poza Paryżem do rzezi doszło również w innych francuskich miastach.