Zakon jezuitów to zgromadzenie założone przez Ignacego Loyolę, którego głównym zadaniem było przeciwdziałanie reformacji. Dzięki temu, że byli dobrze wykształceni, stali się popularni wśród wiernych oraz na dworach katolickich monarchów i arystokratów. Byli ich doradcami, spowiednikami oraz wychowawcami ich synów. Rozwinęli szkolnictwo wyższe (akademie) oraz szkoły średnie (kolegia), w których wprowadzili nowoczesny program nauczania opierający się na edukacji humanistycznej. Dodatkowo prowadzili działalność misyjną poza Europą, gdzie rozpowszechniali katolicyzm.
Jezuici, inaczej Towarzystwo Jezusowe, które zostało założone w 1534 r. przez Ignacego Loyolę. Zakon miał ściśle zhierarchizowaną strukturę. Do jego najważniejszych zadań należała misja oświatowa, organizując sieć uniwersytetów i kolegiów, gdzie najważniejsze było nauczanie zasad nowej pobożności, czyli czynnego dążenia do zbawienia przez swoje postępowanie. Jezuici obrali za cel odzyskanie wiernych Kościoła katolickiego oraz szerzenie apostolstwa wśród pogan. Do Polski zostali sprowadzeni w 1564 r. W XVI przyczynili się do zawarcia unii brzeskiej między katolikami i protestantami. Najbardziej znanym jezuitą w XVI w. w Polsce był Piotr Skarga.