Niewolnicy stanowili po podbojach podstawę gospodarki państwa rzymskiego, byli więc kluczowym elementem dla jej funkcjonowania. To oni uprawiali ziemię bogatych właścicieli ziemskich, a także wykonywali ciężkie prace w kopalniach czy niektórych pracach budowlanych. Ich sytuacja zależała w znacznej mierze od ich właściciela.
Jeżeli należeli do jego najbliższych służących, mogli liczyć na ograniczone prawo własności i zgromadzenie środków potrzebnych na wykup lub wyzwolenie w wypadku śmierci ich pana. W okresie Republiki niewolnicy byli w świetle prawa traktowani jako narzędzia, więc ich właściciele nie ponosili konsekwencji, jeżeli źle ich traktowali. Niewolnicy przeznaczeni do prac fizycznych mieli więc znacznie gorszy los, szczególnie w okresie wzmożonych podbojów, kiedy niewolnicy byli tani i potrzebna była zwiększona produkcja.
Niewolnicy byli niezbędnym elementem dla gospodarki Rzymu, a ich los zależał od ich właściciela.