Powodem zawarcia unii brzeskiej były obawy króla wynikające ze stworzenia w Moskwie patriarchatu i chęci zjednoczenia wszystkich ziem zamieszkiwanych przez wyznawców prawosławia. Konsekwencją unii było powstanie kościoła grekokatolickiego, zwanego także unickim, który podlegał papieżowi, z osobną liturgią i hierarchią. Unia brzeska doprowadziła do wzrostu napięć między prawosławiem a katolicyzmem, zwłaszcza na terenach Ukrainy.
Unia brzeska została zawarta w 1596 r. w Brześciu Litewskim między Kościołem katolickim a Cerkwią prawosławną.