Pisarze pokazują następujące tajniki ludzkiej psychiki:
– wewnętrzne rozdarcie bohaterów;
– relacje z innymi ludźmi;
– przywiązanie do jednego punktu widzenia lub jego zmiana;
– możliwości przemiany wewnętrznej bohatera;
– zależność postępowania od warstwy społecznej lub miejsca pochodzenia;
– mechanizmy poczucia wyższości.
Najważniejsza wydaje mi się obserwacja, jak ludzie zachowują się pod wpływem okoliczności i to, że wpływ na nich ma wiele czynników, także postępowanie innych ludzi. Widać to na przykładzie chłopa okradającego zwłoki powstańca w Rozdziobią nas kruki, wrony…
Joseph Conrad (1857–1924) to pisarz angielski polskiego pochodzenia. W wieku 17 lat jako sierota wyemigrował i od tego czasu służył w marynarce, najpierw francuskiej, później brytyjskiej. Conrad stał się znany jako pisarz morski, poruszał w swoich dziełach tematykę etyczno–moralną. Postacią, która pojawia się w wielu powieściach pisarza, jest kapitan Marlow. Lord Jim opowiada o oficerze marynarki, który opuścił statek w chwili zagrożenia, co powoduje u niego wyrzuty sumienia i rozważania o utraconym honorze. Inne znane powieści Josepha Conrada to Jądro ciemności, Tajfun, Smuga cienia.
Stefan Żeromski (1864–1925) wychował się w zubożałej rodzinie szlacheckiej, więc w młodości miał okazję obserwować życie ziemiaństwa i chłopów – było to jednym z czynników, które sprawiły, że działał później społecznie. Podobnie jego literatura była emocjonalnie i społecznie zaangażowana.