| Rola opowieści Anzelma według Krystyny i Lecha Kujawskich | |
| Dla bohaterów utworu | Dla odbiorców utworu |
| – wtajemniczenie w dzieje rodu Bohatyrowiczów;– przekazanie roli strażnika pamięci przez Anzelma;– nadanie wyjątkowego sensu relacji Jana i Justyny – kontynuacja tradycji. | – dowód przemocy zaborcy – pragnienie unicestwienia szlachty;– nadzieja na polepszenie losu narodu. |
Opowieść Anzelma ma jednoczyć ród Bohatyrowiczów, uczynić z Jana i Justyny następców Jana i Cecylii: „[…] w ich osobach znajduje swą replikę historia Jana i Cecylii, pary bohaterów podobnie naznaczonych nierównością pochodzenia społecznego, którzy stali się protoplastami szlacheckiego rodu Bohatyrowiczów”. Dla odbiorcy jest ona dowodem przemocy zaborcy, który chciał unicestwić szlachtę, oraz jednocześnie nadzieja na poprawę losu narodu: „Opowieść Anzelma o założycielach rodu jeszcze bardziej podkreśla okrucieństwo zaborcy niszczącego polskość ziem, na których kultura polska rozwijała się od trzystu lat, wyniszczającego drobną szlachtę, która licznie żyła na tej ziemi i była ostoją polskości”.