| Stosunek do powstania styczniowego i jego uczestników | |
| „Lalka” Bolesław Prus | – istotność pamięci o przeszłości;– powstanie styczniowe ukształtowało społeczeństwo; |
| „Gloria victis” Eliza Orzeszkowa | – zryw narodowowyzwoleńczy jako konieczność;– walka jako poczucie obywatelskiego obowiązku;– walka powstańców jako akt miłości i oddania ojczyźnie;– powstańcy zasługują na szacunek i pamięć;– nadanie śmierci powstańców głębszego sensu; |
| „Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa. | – powstanie jako doniosłe i wstrząsające wydarzenie;– ofiara poległych jako źródło refleksji;– docenienie heroizmu walczących i ginących za ojczyznę;– przeszłość jako element tożsamości narodowej; |
Eliza Orzeszkowa w swoich utworach chciała uczcić pamięć o powstaniu styczniowym i jego uczestnikach. W obu utworach pojawia się motyw mogiły powstańczej. W „Lalce” powstanie styczniowe zostało jedynie wspomniane jako „wydarzenie polityczne”. Brali w nim udział: Wokulski, Suzin, Szlangbaum i Szuman. Wszyscy zostali zesłani do Irkucka.