| Miłość pozytywistyczna | Miłość romantyczna |
| – motywująca i rozwijająca;– dojrzała i szczęśliwa;– źródło spełnienia dla bohatera;– potrafi odmienić człowieka. | – bezsilna i wyniszczająca;– nieszczęśliwa i tragiczna;– źródło cierpienia dla bohatera;– komunia dusz;– sens życia. |
Pozytywiści inaczej ukazują miłość niż romantycy. Chociaż niektórzy bohaterowie kochają jak romantycy (Wokulski, Kmicic), to nie targają już nimi takie silne emocje jak bohaterami romantycznymi (Gustaw, Werter). Pozytywiście pokazują miłość jako spełnione i dojrzałe uczucie, które potrafi zmienić człowieka i być źródłem szczęścia (Justyna Orzelska i Jan Bohatyrowicz).