Sposoby realizacji ideałów epoki pozytywizmu przez literaturę:
– zainteresowanie realiami życia najuboższych warstw społecznych – „Lalka” Bolesław Prus;
– sprzeciw wobec nietolerancji, propagowanie asymilacji Żydów – „Mendel Gdański” Maria Konopnicka;
– poruszania problemu emancypacji kobiet – „Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa;
– podkreślanie wartości pracy – „Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa;
– nawoływanie do rozwoju i postępu – „Lalka” Bolesław Prus.
Ideały epoki pozytywizmu:
– praca organiczna i praca u podstaw;
– emancypacja kobiet;
– asymilacja Żydów;
– scjentyzm.